บริษัทเสียภาษีเท่าไหร่? ภาษีเงินได้นิติบุคคลคิดอย่างไร

ใครต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคล

ผู้มีหน้าที่เสียภาษีเงินได้นิติบุคคลโดยหลักคือ บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล ที่จดทะเบียนตามกฎหมายไทย ไม่ว่าจะเป็นบริษัทจำกัด บริษัทมหาชนจำกัด ห้างหุ้นส่วนจำกัด หรือห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคล นอกจากนี้ยังรวมถึงนิติบุคคลต่างประเทศที่เข้ามาประกอบกิจการในไทย หรือมีเงินได้จากแหล่งในประเทศไทย ตามมาตรา 66 แห่งประมวลรัษฎากร¹

สาระสำคัญคือ เมื่อจดทะเบียนเป็นนิติบุคคลแล้ว กิจการมีสถานะเป็นผู้เสียภาษีแยกต่างหากจากตัวเจ้าของ กำไรของบริษัทจึงถูกคำนวณภาษีในระดับบริษัทก่อน และเมื่อจ่ายกำไรออกมาเป็นเงินปันผลให้ผู้ถือหุ้น ก็จะมีภาษีในระดับบุคคลอีกชั้นหนึ่ง การวางโครงสร้างให้เหมาะสมจึงมีผลต่อภาระภาษีโดยรวม

ฐานภาษีคือ “กำไรสุทธิ” ไม่ใช่รายได้

ภาษีเงินได้นิติบุคคลคำนวณจาก กำไรสุทธิ ซึ่งได้จากรายได้ของกิจการหักด้วยรายจ่ายที่กฎหมายยอมให้หัก โดยต้องคำนวณตาม เกณฑ์สิทธิ คือรับรู้รายได้และรายจ่ายเมื่อสิทธิหรือหน้าที่เกิดขึ้น ไม่ใช่เมื่อได้รับหรือจ่ายเงินจริง ทั้งนี้เป็นไปตามมาตรา 65 และเงื่อนไขการคำนวณในมาตรา 65 ทวิ²

ด้วยเหตุนี้ บริษัทที่มียอดขายสูงแต่มีต้นทุนและรายจ่ายที่หักได้มาก อาจมีกำไรสุทธิและภาษีไม่มาก ในทางกลับกัน บริษัทที่มีรายจ่ายจำนวนมากแต่เป็น “รายจ่ายต้องห้าม” ที่หักไม่ได้ ก็อาจต้องเสียภาษีสูงกว่าที่คาด การจัดทำเอกสารและการจำแนกรายจ่ายให้ถูกต้องจึงสำคัญมาก

อัตราภาษี 20% และอัตราพิเศษ SME

อัตราภาษีเงินได้นิติบุคคลโดยทั่วไปอยู่ที่ ร้อยละ 20 ของกำไรสุทธิ อย่างไรก็ดี บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่เข้าเงื่อนไขเป็นวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SME) จะได้รับ อัตราภาษีแบบขั้นบันได ที่เบากว่า³

เงื่อนไขการเป็น SME เพื่อสิทธิอัตราภาษี

• มีทุนที่ชำระแล้วในวันสุดท้ายของรอบระยะเวลาบัญชี ไม่เกิน 5 ล้านบาท และ
• มีรายได้จากการขายสินค้าและการให้บริการในรอบระยะเวลาบัญชี ไม่เกิน 30 ล้านบาท

เมื่อเข้าเงื่อนไขทั้งสองข้อ อัตราภาษีที่ใช้จะเป็นแบบขั้นบันไดตามช่วงกำไรสุทธิ ดังนี้

จะเห็นว่าการเป็น SME ตามเงื่อนไขข้างต้นช่วยลดภาระภาษีได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะกิจการที่กำไรยังไม่สูง การรักษาคุณสมบัติให้อยู่ในเกณฑ์ SME และการวางแผนกำไรสุทธิให้เหมาะสม จึงเป็นเรื่องที่ควรพิจารณาร่วมกับผู้เชี่ยวชาญตั้งแต่ต้นรอบบัญชี ไม่ใช่มาคิดตอนสิ้นปี

รายจ่ายที่หักไม่ได้ (รายจ่ายต้องห้าม)

แม้จะเป็นรายจ่ายที่บริษัทจ่ายจริง แต่กฎหมายกำหนดรายจ่ายบางประเภทที่ ห้ามนำมาหักในการคำนวณกำไรสุทธิ ไว้ในมาตรา 65 ตรี⁴ การเข้าใจรายการเหล่านี้ช่วยให้บริษัทไม่ถูกประเมินภาษีเพิ่มภายหลัง ตัวอย่างรายจ่ายต้องห้ามที่พบบ่อย ได้แก่

• รายจ่ายส่วนตัวของเจ้าของหรือกรรมการ และรายจ่ายที่ไม่เกี่ยวข้องกับกิจการโดยตรง
• รายจ่ายที่ผู้จ่ายพิสูจน์ไม่ได้ว่าใครเป็นผู้รับ หรือไม่มีหลักฐานการจ่ายที่น่าเชื่อถือ
• รายจ่ายซึ่งกำหนดขึ้นเองโดยไม่มีการจ่ายจริง
• ค่าปรับและเงินเพิ่มทางภาษีอากร รวมถึงเบี้ยปรับตามกฎหมาย
• รายจ่ายอันมีลักษณะเป็นการลงทุน (รายจ่ายฝ่ายทุน) ซึ่งต้องทยอยหักเป็นค่าเสื่อมราคาแทน
• เงินสำรองและเงินบริจาคส่วนที่เกินกว่าที่กฎหมายกำหนด

ในทางปฏิบัติ ข้อพิพาทภาษีจำนวนมากเกิดจากการที่กิจการนำรายจ่ายต้องห้ามมาหัก หรือมีเอกสารประกอบไม่เพียงพอ การจัดระบบเอกสารและจำแนกรายจ่ายให้ถูกต้องตั้งแต่ต้น จึงเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุด รายละเอียดว่ารายจ่ายใดหักได้เต็มจำนวนหรือหักได้เพิ่มเป็นพิเศษ สามารถศึกษาต่อได้ในคู่มือค่าใช้จ่ายที่หักภาษีได้

บริษัทขาดทุน ต้องเสียภาษีไหม

คำถามยอดนิยมของเจ้าของกิจการคือ หากบริษัทขาดทุนจะต้องเสียภาษีหรือไม่ คำตอบคือ หากรอบบัญชีนั้น ไม่มีกำไรสุทธิ ก็ไม่มีภาษีเงินได้นิติบุคคลที่ต้องชำระ แต่บริษัทยังคง มีหน้าที่ยื่นแบบ ภ.ง.ด.50 พร้อมงบการเงิน ตามกำหนดเวลาอยู่ดี การขาดทุนไม่ได้ยกเว้นหน้าที่ยื่นแบบ

ยิ่งไปกว่านั้น ผลขาดทุนไม่ได้สูญเปล่า เพราะกฎหมายให้ นำผลขาดทุนสุทธิยกไปหักกำไรของรอบบัญชีถัดไปได้ไม่เกิน 5 รอบระยะเวลาบัญชี⁵ ดังนั้นบริษัทที่ขาดทุนในช่วงเริ่มต้นแล้วมีกำไรในปีต่อ ๆ มา จึงสามารถใช้ผลขาดทุนสะสมนั้นลดกำไรสุทธิที่ต้องเสียภาษีในอนาคตได้ การจัดทำบัญชีให้ถูกต้องและยื่นแบบทุกปีจึงสำคัญ เพราะเป็นการรักษาสิทธิใช้ผลขาดทุนนี้ไว้

ยื่นภาษีปีละกี่ครั้ง — ภ.ง.ด.51 และ ภ.ง.ด.50

บริษัทและห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลต้องยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้ ปีละสองครั้ง ต่อหนึ่งรอบระยะเวลาบัญชี

การยื่น ภ.ง.ด.51 เป็นไปตามมาตรา 67 ทวิ ส่วน ภ.ง.ด.50 เป็นไปตามมาตรา 68 และมาตรา 69⁶ สำหรับรอบบัญชีปกติที่เริ่ม 1 มกราคมถึง 31 ธันวาคม กำหนดยื่น ภ.ง.ด.50 จะตกราวสิ้นเดือนพฤษภาคมของปีถัดไป ภาษีที่ชำระตอนครึ่งปีจาก ภ.ง.ด.51 สามารถนำมาเป็นเครดิตหักออกจากภาษีเต็มปีได้ จึงไม่ใช่การเสียภาษีซ้ำซ้อน

ประมาณการครึ่งปีต่ำไป ระวังเงินเพิ่ม

จุดที่หลายบริษัทพลาดคือการประมาณการกำไรสุทธิสำหรับ ภ.ง.ด.51 ต่ำเกินจริง เพราะกฎหมายกำหนดว่า หากประมาณการกำไรสุทธิ ขาดไปเกินร้อยละ 25 ของกำไรสุทธิที่เกิดขึ้นจริง โดยไม่มีเหตุอันสมควร บริษัทต้องเสีย เงินเพิ่มอีกร้อยละ 20 ของภาษีที่ชำระขาดในส่วนครึ่งรอบบัญชี ตามมาตรา 67 ตรี⁷

ในทางปฏิบัติ การประมาณการจึงควรอิงกับผลประกอบการจริงและแนวโน้มของกิจการอย่างรอบคอบ ไม่ควรตั้งตัวเลขต่ำเพื่อเลื่อนการชำระ เพราะเงินเพิ่มที่ตามมาอาจมากกว่าประโยชน์ที่ได้ หากไม่แน่ใจว่าควรประมาณการเท่าใด การหารือกับผู้เชี่ยวชาญก่อนถึงกำหนดครึ่งปีจะช่วยลดความเสี่ยงนี้ได้มาก

โดยรวมแล้ว ภาษีเงินได้นิติบุคคลไม่ใช่เรื่องน่ากลัว หากเข้าใจหลักการและจัดระบบเอกสารไว้ดี การวางแผนตั้งแต่ต้นรอบบัญชี ทั้งเรื่องอัตรา SME การจำแนกรายจ่าย และการประมาณการครึ่งปี คือกุญแจที่ทำให้บริษัทเสียภาษีอย่างถูกต้องและเหมาะสมที่สุดเท่าที่กฎหมายเปิดให้