รายได้แบบไหนต้องเสียภาษี? 4 กรณีที่คนเข้าใจผิดบ่อย (พร้อมคำพิพากษาฎีกา)

Q: ทำงานในไทยแต่รับเงินที่ต่างประเทศ ต้องเสียภาษีไทยไหม?

ต้องเสีย หากเป็นการทำงานในประเทศไทย ย่อมถือว่ามีแหล่งเงินได้ในไทย ไม่ว่าจะรับเงินในหรือนอกประเทศ ตามแนวคำพิพากษาฎีกาที่ 201/2559

Q: การลดทุนคืนเงินผู้ถือหุ้นต้องเสียภาษีไหม?

เงินที่จ่ายคืนผู้ถือหุ้นในส่วนที่ไม่เกินกำไรสะสมอาจถือเป็นเงินปันผลซึ่งเป็นเงินได้ที่ต้องเสียภาษี ตามแนวคำพิพากษาฎีกาที่ 5563/2559

หนึ่งในสาเหตุที่ผู้เสียภาษีจำนวนมากถูกประเมินภาษีย้อนหลัง คือความเข้าใจคลาดเคลื่อนว่ารายได้บางประเภทไม่ต้องนำมาเสียภาษี ทั้งที่ในทางกฎหมายและตามแนวคำพิพากษาของศาลฎีกา รายได้เหล่านั้นอยู่ในข่ายต้องเสียภาษี บทความนี้รวบรวมประเด็นที่พบบ่อยซึ่งศาลฎีกาได้วางบรรทัดฐานไว้ เพื่อให้ผู้เสียภาษีเข้าใจสถานะของตนอย่างถูกต้อง

หัวข้อในบทความ

รายได้จากสิ่งผิดกฎหมายก็ต้องเสียภาษี
ทำงานในไทยแต่รับเงินที่ต่างประเทศ ก็เสียภาษีไทย
จัดประเภทเงินได้ผิด อาจหักค่าใช้จ่ายผิดและถูกประเมิน
ลดทุนคืนเงินผู้ถือหุ้น อาจถือเป็นเงินปันผล

"รายได้จากสิ่งผิดกฎหมาย ไม่ต้องเสียภาษีหรอก" — จริงหรือ?

ความเชื่อที่ว่ารายได้จากกิจกรรมที่ผิดกฎหมายไม่ต้องเสียภาษีนั้นไม่ถูกต้อง ในทางภาษี การที่เงินได้มาจากแหล่งที่ชอบหรือไม่ชอบด้วยกฎหมาย ไม่ใช่เกณฑ์ที่ทำให้พ้นจากหน้าที่เสียภาษี ตราบใดที่เข้าลักษณะเป็นเงินได้พึงประเมิน

คำพิพากษาฎีกาที่ 10701/2555¹ — เงินได้จากการเล่นพนันสลากกินรวบ (หวยใต้ดิน) แม้จะเป็นเงินที่ได้มาจากการกระทำที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย แต่ก็เข้าลักษณะเป็นเงินได้ตามประมวลรัษฎากร มาตรา 40(8) จึงต้องเสียภาษี และเมื่อไม่มีบทบัญญัติให้หักค่าใช้จ่ายเป็นการเหมา หากผู้มีเงินได้พิสูจน์ค่าใช้จ่ายตามความจำเป็นและสมควรไม่ได้ ก็ไม่อาจหักค่าใช้จ่ายได้

บทเรียนสำคัญคือ เงินได้ต้องเสียภาษีตามลักษณะของเงินได้ มิใช่ตามความชอบด้วยกฎหมายของแหล่งที่มา และการพิสูจน์ค่าใช้จ่ายที่แท้จริงเป็นภาระของผู้มีเงินได้

"ทำงานในไทยแต่ลูกค้าโอนเงินเข้าบัญชีต่างประเทศ ไม่ต้องเสียภาษีไทย" — จริงหรือ?

ผู้มีเงินได้จำนวนมาก โดยเฉพาะผู้ที่ทำงานให้ลูกค้าต่างชาติ เข้าใจว่าหากรับเงินไว้ในบัญชีต่างประเทศก็ไม่ต้องเสียภาษีไทย ความเข้าใจนี้คลาดเคลื่อน เพราะหลักการสำคัญอยู่ที่ "สถานที่ที่ทำงาน" มิใช่ "สถานที่รับเงิน"

คำพิพากษาฎีกาที่ 201/2559² — โจทก์เข้ามากำกับภาพยนตร์ในประเทศไทยตามที่บริษัทว่าจ้าง ถือว่าเข้ามารับทำงานในประเทศไทย ค่าจ้างที่ได้รับจึงเป็นเงินได้ตามมาตรา 40(2) อันเกิดจากหน้าที่งานที่ทำในประเทศไทย ไม่ว่าจะได้รับชำระค่าจ้างในประเทศไทยหรือในต่างประเทศ ก็ต้องถือว่ามีแหล่งเงินได้ในประเทศไทย และมีหน้าที่ต้องเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาให้แก่ประเทศไทย

เมื่องานถูกทำในประเทศไทย แหล่งเงินได้ย่อมอยู่ในไทยและต้องเสียภาษีไทย โดยไม่คำนึงว่าเงินจะถูกโอนเข้าที่ใด ประเด็นนี้สำคัญอย่างยิ่งสำหรับผู้รับงานข้ามชาติและผู้ให้บริการระดับสากล

III

"เงินได้ก็คือเงินได้ จะจัดประเภทไหนก็เหมือนกัน" — ไม่จริง และมีผลต่อภาษีมาก

ผู้มีวิชาชีพและผู้รับจ้างทำงานอิสระมักเข้าใจว่าการจัดประเภทเงินได้ไม่สำคัญ ความจริงคือประเภทของเงินได้มีผลโดยตรงต่อสิทธิการหักค่าใช้จ่าย และการจัดประเภทผิดเป็นเหตุให้ถูกประเมินภาษีเพิ่มได้ โดยเฉพาะความแตกต่างระหว่างเงินได้จากการรับทำงานให้ (มาตรา 40(2)) กับเงินได้จากวิชาชีพอิสระ (มาตรา 40(6))

คำพิพากษาฎีกาที่ 502/2526 (ประชุมใหญ่)³ — เงินที่แพทย์ได้รับเป็นรายเดือนจากการปฏิบัติหน้าที่ประจำในการรักษาพนักงานและลูกจ้าง ณ สถานพยาบาลของผู้ว่าจ้าง เป็นเงินได้ตามมาตรา 40(2) ซึ่งหักค่าใช้จ่ายตามมาตรา 42 ทวิ มิใช่เงินได้จากวิชาชีพอิสระตามมาตรา 40(6) ส่วนเงินได้จากการเปิดคลินิกของแพทย์เองเป็นเงินได้ตามมาตรา 40(6)

คำพิพากษาฎีกาที่ 2636/2560⁴ — เงินได้ตามมาตรา 40(2) เป็นเงินได้เนื่องจากหน้าที่หรือตำแหน่งงานที่ทำ หรือจากการรับทำงานให้ ส่วนมาตรา 40(6) เป็นเงินได้จากวิชาชีพอิสระ ซึ่งกฎหมายยอมให้หักค่าใช้จ่ายไม่เหมือนกัน การพิจารณาว่าเงินได้เป็นประเภทใดต้องพิจารณาถึงลักษณะของงานเป็นสำคัญ

การจัดประเภทเงินได้ให้ถูกต้องตามลักษณะงานจริง จึงเป็นเรื่องที่มีผลต่อภาระภาษีอย่างมีนัยสำคัญ และเป็นประเด็นที่กรมสรรพากรตรวจสอบอยู่เสมอ

"บริษัทลดทุนคืนเงินให้ผู้ถือหุ้น เป็นการคืนทุน ไม่ใช่รายได้" — อาจไม่ใช่ทั้งหมด

เมื่อบริษัทลดทุนและจ่ายเงินคืนให้ผู้ถือหุ้น ผู้ถือหุ้นมักเข้าใจว่าเป็นเพียงการคืนเงินลงทุนที่ไม่ต้องเสียภาษี แต่ในความเป็นจริง ส่วนที่จ่ายคืนซึ่งมีที่มาจากกำไรสะสมของบริษัทอาจถูกถือว่าเป็นเงินปันผลที่ต้องเสียภาษี

คำพิพากษาฎีกาที่ 5563/2559⁵ — กรณีบริษัทจดทะเบียนลดทุนและจ่ายเงินลดทุนหรือเงินลงทุนคืนแก่ผู้ถือหุ้น โดยบริษัทมีกำไรสะสมอยู่ เงินที่จ่ายคืนในส่วนที่ไม่เกินกว่ากำไรสะสมย่อมมีลักษณะเป็นการจ่ายกำไรให้แก่ผู้ถือหุ้น จึงถือเป็นเงินปันผลอันเป็นเงินได้พึงประเมินที่ต้องเสียภาษี

บทเรียนคือ การลดทุนหรือการคืนเงินให้ผู้ถือหุ้นต้องพิจารณาที่มาของเงินและสถานะกำไรสะสมของบริษัท การวางแผนโครงสร้างทุนและการจ่ายคืนจึงควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อมิให้เกิดภาระภาษีที่ไม่คาดคิด

สรุปสาระสำคัญ

เงินได้ต้องเสียภาษีตามลักษณะของเงินได้ มิใช่ตามความชอบด้วยกฎหมายของแหล่งที่มา (ฎ.10701/2555)
งานที่ทำในประเทศไทยมีแหล่งเงินได้ในไทย ต้องเสียภาษีไทย ไม่ว่ารับเงินที่ใด (ฎ.201/2559)
การจัดประเภทเงินได้ (40(2) หรือ 40(6)) มีผลต่อการหักค่าใช้จ่ายและภาระภาษี (ฎ.502/2526, 2636/2560)
การลดทุนคืนผู้ถือหุ้นในส่วนที่มาจากกำไรสะสม อาจถือเป็นเงินปันผลที่ต้องเสียภาษี (ฎ.5563/2559)

คำถามที่พบบ่อย

รายได้จากสิ่งผิดกฎหมายต้องเสียภาษีไหม?

ต้องเสีย ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเงินได้จากการพนันสลากกินรวบแม้ได้มาโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ก็เข้าลักษณะเงินได้ตามมาตรา 40(8) จึงต้องเสียภาษี (ฎ.10701/2555)

ทำงานในไทยแต่รับเงินที่ต่างประเทศ ต้องเสียภาษีไทยไหม?

ต้องเสีย หากเป็นการทำงานในประเทศไทย ย่อมมีแหล่งเงินได้ในไทย ไม่ว่าจะรับเงินในหรือนอกประเทศ (ฎ.201/2559)

การลดทุนคืนเงินผู้ถือหุ้นต้องเสียภาษีไหม?

เงินที่จ่ายคืนในส่วนที่ไม่เกินกำไรสะสมอาจถือเป็นเงินปันผลซึ่งต้องเสียภาษี (ฎ.5563/2559)

รายได้แบบไหนต้องเสียภาษี? 4 กรณีที่คนเข้าใจผิดบ่อย