Global Minimum Tax (GMT) คืออะไร?
และทำไมนักธุรกิจไทยต้องรู้

ดาวน์โหลดบทความฉบับ PDF

เรื่องนี้เริ่มต้นจากปัญหาระดับโลก

กลุ่มบริษัทข้ามชาติขนาดใหญ่มีกิจการอยู่ในหลายสิบประเทศ และสามารถจัดโครงสร้างให้กำไรไปปรากฏในประเทศที่มีอัตราภาษีต่ำหรือไม่เก็บภาษีเงินได้นิติบุคคล ขณะที่ประเทศที่เป็นแหล่งของรายได้จริงได้รับภาษีเพียงเล็กน้อย

ผลลัพธ์คือการแข่งขันลดภาษีระหว่างประเทศ (Race to the Bottom หรือ Tax War) — ทุกประเทศต้องแข่งกันลดภาษีนิติบุคคลเพื่อดึงดูดการลงทุน จนฐานภาษีของหลายประเทศลดลงอย่างมาก

กรอบความร่วมมือ OECD/G20 ภายใต้โครงการ BEPS (Base Erosion and Profit Shifting) จึงออกแบบ "กติกาใหม่" ที่เรียกว่า Pillar Two — หรือที่รู้จักกันในชื่อ Global Minimum Tax (GMT) — เพื่อหยุดเกมนี้ โดยกำหนดว่า บริษัทข้ามชาติขนาดใหญ่ต้องเสียภาษีในอัตราที่แท้จริงไม่ต่ำกว่า 15% ไม่ว่าจะไปตั้งอยู่ที่ไหนในโลก¹

ใครบ้างที่เข้าข่าย?

ไม่ใช่ทุกบริษัทที่จะได้รับผลกระทบ GMT ออกแบบมาสำหรับ บริษัทข้ามชาติขนาดใหญ่ (Multinational Enterprises: MNE) เท่านั้น โดยมีเกณฑ์ที่ชัดเจน

กรมสรรพากรประมาณการว่ามีบริษัทที่เข้าข่ายในประเทศไทยประมาณ 1,200 บริษัท² ซึ่งส่วนใหญ่เป็นบริษัทลูกของบริษัทข้ามชาติขนาดใหญ่จากต่างประเทศที่มาตั้งโรงงานหรือสำนักงานในไทย

ทำความเข้าใจ 3 ตัวย่อที่ต้องรู้จัก

ก่อนอ่านต่อ ขอแนะนำ 3 ตัวย่อสำคัญที่จะปรากฏบ่อยมาก:

กลไกทำงานอย่างไร? อธิบายทีละขั้น

หลักคิดของ GMT คือ "เติมให้ถึงขั้นต่ำ" — หากภาษีที่กลุ่มเสียจริงในประเทศใดต่ำกว่าร้อยละ 15 ส่วนที่ขาดจะถูกจัดเก็บเพิ่มให้ถึงร้อยละ 15 โดยรัฐของประเทศที่เกี่ยวข้องตามลำดับสิทธิที่กำหนดไว้

• 1
  คำนวณ ETR ในแต่ละประเทศ ทุกสิ้นปีบัญชี กลุ่มบริษัทต้องคำนวณว่าในแต่ละประเทศที่ตนมีกิจการอยู่ บริษัทเสียภาษีที่แท้จริง (ETR) เป็นกี่เปอร์เซ็นต์ของกำไร GloBE
• 2
  ระบุประเทศที่ ETR ต่ำกว่า 15% ประเทศใดก็ตามที่ ETR ต่ำกว่า 15% จะมี "ส่วนต่าง" (Top-up Amount) ที่ต้องชำระเพิ่ม เช่น ถ้า ETR ในไทยคือ 10% ส่วนต่างคือ 5%
• 3
  ใครเก็บภาษีส่วนต่างนี้? มีลำดับความสำคัญดังนี้: ประเทศที่บริษัทตั้งอยู่เก็บก่อน (QDMTT) → ถ้าไม่เก็บ ประเทศที่บริษัทแม่ตั้งอยู่เก็บผ่าน IIR → ถ้ายังไม่เก็บ ประเทศอื่นเก็บผ่าน UTPR
• 4
  ไทยเลือกเก็บ QDMTT เอง พ.ร.ก. ภาษีส่วนเพิ่ม พ.ศ. 2567 กำหนดภาษีส่วนเพิ่มภายในประเทศไทยไว้ ทำให้ไทยมีสิทธิเก็บภาษีส่วนต่างของนิติบุคคลในเครือที่ตั้งอยู่ในไทยก่อน แทนที่จะให้ต่างประเทศเป็นผู้เก็บ — นี่เป็นเหตุผลสำคัญที่ไทยออกกฎหมายนี้ให้มีผลตั้งแต่ปี 2568

3 กลไกสำคัญใน Pillar Two

พ.ร.ก. ภาษีส่วนเพิ่ม พ.ศ. 2567 — ไทยดำเนินการอย่างไร?

ประเทศไทยประกาศ พระราชกำหนดภาษีส่วนเพิ่ม พ.ศ. 2567 ในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 26 ธันวาคม 2567 และมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2568 สำหรับรอบบัญชีที่เริ่มในหรือหลังวันนั้น³

พระราชกำหนดนี้นำกลไกทั้งสามมาใช้ในไทย ได้แก่ ภาษีส่วนเพิ่มต่างประเทศตามกฎการรวมเงินได้ (IIR) ภาษีส่วนเพิ่มคงเหลือ (UTPR) และภาษีส่วนเพิ่มภายในประเทศไทย (QDMTT)³ สำหรับบริษัทลูกในไทย ส่วนที่สำคัญที่สุดคือภาษีส่วนเพิ่มภายในประเทศไทย — กล่าวคือ ถ้ากลุ่มที่เข้าข่ายมีอัตราภาษีที่แท้จริงในไทยต่ำกว่าร้อยละ 15 กรมสรรพากรมีสิทธิเก็บส่วนต่างนั้นก่อนประเทศอื่น

แล้วส่งผลอะไรต่อนักธุรกิจและ CFO ในทางปฏิบัติ?

ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ของกิจการ:

ถ้าบริษัทของท่านไม่เข้าข่าย (รายได้รวมของกลุ่มไม่ถึงเกณฑ์ 750 ล้านยูโร) — GMT ไม่มีผลต่อท่านโดยตรง แต่ควรเข้าใจไว้เพราะอาจส่งผลต่อสภาพแวดล้อมการลงทุนของไทยในระยะยาว

ถ้าบริษัทของท่านเป็นบริษัทลูกของ MNE ที่เข้าข่าย — ต้องเข้าใจว่าสิทธิประโยชน์ทางภาษีที่ได้รับจาก BOI หรือมาตรการอื่น อาจไม่ได้ "ประหยัด" ภาษีอีกต่อไปในแง่รวม เพราะส่วนต่างจะถูกเก็บผ่าน GMT แทน รายละเอียดเรื่องนี้ดูได้ในบทความถัดไป

ถ้าบริษัทของท่านเป็น UPE ที่ตั้งในไทย — ต้องยื่น GloBE Information Return รายงานข้อมูล ETR ของนิติบุคคลในเครือทุกประเทศต่อกรมสรรพากร ซึ่งต้องอาศัยระบบบัญชีและข้อมูลที่ละเอียดมาก

สรุป: 5 สิ่งที่ต้องจำจากบทความนี้

หนึ่ง — GMT คือภาษีขั้นต่ำ 15% สำหรับกลุ่มบริษัทข้ามชาติที่มีรายได้รวมไม่น้อยกว่า 750 ล้านยูโรในอย่างน้อย 2 ใน 4 รอบระยะเวลาบัญชีก่อนหน้า

สอง — ไทยออก พ.ร.ก. ภาษีส่วนเพิ่ม พ.ศ. 2567 ซึ่งรวมภาษีส่วนเพิ่มภายในประเทศไทย ทำให้ไทยเก็บภาษีส่วนต่างของกิจการในไทยได้ก่อนประเทศอื่น

สาม — ถ้าบริษัทเสียภาษีต่ำกว่า 15% ในประเทศใด อาจมีภาษีส่วนเพิ่มเรียกเก็บ (หลังหักส่วนที่ยอมให้หักตามเกณฑ์ SBIE) — ไม่ว่าจะเป็นโดยประเทศนั้น หรือประเทศอื่นผ่าน IIR/UTPR

สี่ — กรมสรรพากรไทยประมาณการว่ามีบริษัทในข่ายประมาณ 1,200 บริษัท

ห้า — บทความถัดไปจะอธิบายว่า GMT ส่งผลต่อสิทธิประโยชน์ BOI อย่างไร และบริษัทที่ได้รับ BOI ควรทำอย่างไร

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Global Minimum Tax

Global Minimum Tax หรือ Pillar 2 ในประเทศไทยมีฐานทางกฎหมายคือ พ.ร.ก.ภาษีส่วนเพิ่ม พ.ศ. 2567 ซึ่งใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2568 คำถามด้านล่างสรุปความหมายของกติกา เกณฑ์ผู้อยู่ในข่ายตามมาตรา 26 และลำดับสิทธิจัดเก็บระหว่างภาษีส่วนเพิ่มภายในประเทศ IIR และ UTPR เพื่อให้ผู้บริหารและฝ่ายบัญชีประเมินเบื้องต้นได้ว่ากลุ่มบริษัทต้องเตรียมการหรือไม่

Global Minimum Tax คืออะไร?

Global Minimum Tax (GMT) หรือ Pillar 2 คือกติกาของกรอบความร่วมมือ OECD/G20 ที่กำหนดให้กลุ่มบริษัทข้ามชาติขนาดใหญ่เสียภาษีในอัตราที่แท้จริงไม่ต่ำกว่าร้อยละ 15 ในแต่ละประเทศที่มีกิจการ หากต่ำกว่า ส่วนที่ขาดจะถูกเรียกเก็บเพิ่มเป็นภาษีส่วนเพิ่ม (top-up tax) ไทยใช้บังคับกติกานี้ผ่าน พ.ร.ก.ภาษีส่วนเพิ่ม พ.ศ. 2567 ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2568

Pillar 2 คืออะไร และต่างจาก Global Minimum Tax หรือไม่?

เป็นเรื่องเดียวกัน Pillar Two คือเสาหลักที่สองของโครงการ BEPS ของ OECD/G20 ส่วน Global Minimum Tax คือชื่อเรียกผลของกติกา ได้แก่ภาษีขั้นต่ำร้อยละ 15 กฎต้นแบบของ OECD เรียกว่า GloBE Rules ซึ่งเป็นต้นแบบของ พ.ร.ก.ภาษีส่วนเพิ่ม พ.ศ. 2567 ของไทย

บริษัทใดอยู่ในข่ายภาษีส่วนเพิ่มของไทย?

ตามมาตรา 26 แห่ง พ.ร.ก.ภาษีส่วนเพิ่ม พ.ศ. 2567 กลุ่มบริษัทข้ามชาติที่รายได้รวมในงบการเงินรวมของบริษัทแม่ลำดับสูงสุดไม่น้อยกว่าจำนวนเงินบาทเทียบเท่า 750 ล้านยูโร ในอย่างน้อย 2 ใน 4 รอบระยะเวลาบัญชีก่อนหน้า นิติบุคคลที่ไม่ได้อยู่ในกลุ่มที่ถึงเกณฑ์นี้จึงไม่อยู่ในข่าย

ไทยเก็บภาษีส่วนเพิ่มด้วยกลไกใด?

พ.ร.ก.ภาษีส่วนเพิ่ม พ.ศ. 2567 มีภาษีส่วนเพิ่มภายในประเทศ (QDMTT) ซึ่งให้ไทยเก็บภาษีส่วนต่างของนิติบุคคลในเครือที่ตั้งอยู่ในไทยก่อนประเทศอื่น และมีกลไก IIR ที่เก็บผ่านบริษัทแม่ กับ UTPR ที่เป็นกลไกสำรองเมื่อยังไม่มีประเทศใดเก็บ ลำดับสิทธิจัดเก็บจึงเริ่มจากประเทศที่กิจการตั้งอยู่