อุทธรณ์ภาษีที่ดินต้องทำภายในกี่วัน

อุทธรณ์ภาษีที่ดินมีกำหนดสามชั้น ชั้นละ 30 วัน คือ ยื่นคำร้องคัดค้านต่อผู้บริหารท้องถิ่นภายใน 30 วันนับแต่ได้รับแจ้งการประเมินตามมาตรา ๗๓ วรรคหนึ่ง อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ภายใน 30 วันนับแต่ได้รับหนังสือแจ้งผลการพิจารณาคำคัดค้านตามมาตรา ๗๓ วรรคสี่ และฟ้องศาลภายใน 30 วันนับแต่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยอุทธรณ์ตามมาตรา ๘๒

คัดค้านภาษีที่ดินยื่นที่ใคร

คำร้องคัดค้านยื่นต่อผู้บริหารท้องถิ่นขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ประเมินภาษีตามแบบที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยประกาศกำหนด ส่วนคำอุทธรณ์ก็ยื่นต่อผู้บริหารท้องถิ่นเช่นกัน แล้วผู้บริหารท้องถิ่นต้องส่งต่อไปยังคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีภายในสิบห้าวันตามมาตรา ๗๓ วรรคสี่

ระหว่างคัดค้านหรืออุทธรณ์ ต้องชำระภาษีที่ดินหรือไม่

ต้องชำระ มาตรา ๗๓ วรรคห้าบัญญัติว่าการคัดค้านและการอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการชำระภาษี เว้นแต่ผู้เสียภาษียื่นคำร้องขอทุเลาและผู้บริหารท้องถิ่นมีคำสั่งให้ทุเลา ซึ่งทุเลาได้เฉพาะส่วนต่างที่เพิ่มขึ้นจากภาษีปีก่อนและอาจสั่งให้วางประกัน การไม่ชำระภายในเดือนเมษายนตามมาตรา ๔๖ ทำให้เสียเบี้ยปรับตามมาตรา ๖๘

ถ้าผู้บริหารท้องถิ่นไม่พิจารณาคำคัดค้านภายในกำหนดจะเป็นอย่างไร

มาตรา ๗๓ วรรคสองให้ผู้บริหารท้องถิ่นพิจารณาให้เสร็จภายในหกสิบวันนับแต่ได้รับคำร้อง ถ้าไม่เสร็จ ให้ถือว่าผู้บริหารท้องถิ่นเห็นชอบกับคำร้องของผู้เสียภาษี ส่วนในชั้นอุทธรณ์ ถ้าคณะกรรมการวินิจฉัยไม่เสร็จในกำหนดตามมาตรา ๘๑ ผู้อุทธรณ์ฟ้องศาลได้ภายใน 30 วันนับแต่พ้นกำหนด

ฟ้องคดีภาษีที่ดินที่ศาลใด และฟ้องโดยไม่คัดค้านก่อนได้หรือไม่

คดีอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการตามกฎหมายภาษีอยู่ในอำนาจศาลภาษีอากรตามมาตรา ๗ (๑) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรฯ และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๔๔/๒๕๖๙ ๓๒๒๗/๒๕๖๘ และ ๓๕๘๙/๒๕๖๗ เริ่มที่ศาลภาษีอากรกลาง มาตรา ๘ ของกฎหมายเดียวกันให้ฟ้องได้ต่อเมื่อคัดค้านและอุทธรณ์ครบตามหลักเกณฑ์และระยะเวลาแล้ว จึงฟ้องโดยข้ามขั้นตอนไม่ได้

ชนะอุทธรณ์ภาษีที่ดินแล้วได้ดอกเบี้ยหรือไม่

ได้ มาตรา ๘๑ วรรคหกให้คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์สั่งผู้บริหารท้องถิ่นจ่ายดอกเบี้ยร้อยละหนึ่งต่อเดือนหรือเศษของเดือนของเงินที่ได้รับคืน ไม่คิดทบต้น นับแต่วันที่ชำระภาษีถึงวันที่มีคำวินิจฉัยให้คืนเงิน แต่ไม่เกินจำนวนเงินที่ได้รับคืน และต้องมารับเงินคืนภายในหนึ่งปีนับแต่ได้รับแจ้ง

อุทธรณ์ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง: คัดค้าน 30 วัน มาตรา 73 ถึงฟ้องศาลภาษี

ปรับปรุงล่าสุด 5 ตุลาคม 2569

อุทธรณ์ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเป็นขั้นตอนตามหมวด ๑๐ แห่งพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ ซึ่งแบ่งเป็นสามชั้น ชั้นแรก ผู้เสียภาษีที่เห็นว่าการประเมินไม่ถูกต้องต้องยื่นคำร้องคัดค้านต่อผู้บริหารท้องถิ่นภายใน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งการประเมินตามมาตรา ๗๓ ชั้นที่สอง ถ้าผู้บริหารท้องถิ่นไม่เห็นชอบ ให้อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีภายใน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือแจ้ง ชั้นที่สาม ถ้ายังไม่เห็นด้วยกับคำวินิจฉัยอุทธรณ์ ให้ฟ้องคดีต่อศาลภายใน 30 วันตามมาตรา ๘๒ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๔๔/๒๕๖๙ ๓๒๒๗/๒๕๖๘ และ ๓๕๘๙/๒๕๖๗ แสดงว่าคดีประเภทนี้เริ่มที่ศาลภาษีอากรกลาง ขึ้นสู่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ และยุติที่ศาลฎีกาแผนกคดีภาษีอากร ระหว่างคัดค้านและอุทธรณ์ ภาษียังต้องชำระตามกำหนด เว้นแต่ผู้บริหารท้องถิ่นสั่งให้ทุเลาการชำระ บทความนี้วิเคราะห์ตัวบททุกมาตราในหมวด ๑๐ แนวคำพิพากษาศาลฎีกา และเทียบกับระบบของญี่ปุ่น สหราชอาณาจักร และเยอรมนี

สถานะกฎหมาย ณ 5 ตุลาคม 2569: พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ ใช้บังคับแล้ว ถ้อยคำมาตรา ๗๓ ถึงมาตรา ๘๒ ที่ยกในบทความนี้คัดจากฉบับปัจจุบันในฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ส่วนพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากร พ.ศ. ๒๕๒๘ ใช้บังคับแล้ว ฉบับปัจจุบันเช่นกัน

สาระสำคัญ

หนังสือที่คัดค้านได้ตามมาตรา ๗๓ มีสามประเภท คือ แบบแจ้งการประเมินประจำปีตามมาตรา ๔๔ การแจ้งผลการทบทวนการประเมินตามมาตรา ๕๓ และหนังสือแจ้งเตือนภาษีค้างชำระตามมาตรา ๖๑
ผู้บริหารท้องถิ่นต้องพิจารณาคำร้องคัดค้านให้เสร็จภายใน ๖๐ วัน ถ้าไม่เสร็จ กฎหมายให้ถือว่าเห็นชอบกับคำร้องของผู้เสียภาษี
คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ต้องวินิจฉัยภายใน ๖๐ วัน ขยายได้อีกไม่เกิน ๓๐ วัน และวินิจฉัยให้เรียกเก็บภาษีเกินกว่าที่ประเมินไว้ไม่ได้ ถ้าไม่วินิจฉัยในกำหนด ผู้อุทธรณ์ฟ้องศาลได้ภายใน ๓๐ วันนับแต่พ้นกำหนด
มาตรา ๘ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรฯ ให้ฟ้องได้ต่อเมื่อได้คัดค้านและอุทธรณ์ตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และระยะเวลาแล้ว คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๔๑๙ - ๓๔๒๐/๒๕๕๓ และ ๓๖๑๖/๒๕๕๔ ถือว่าคำร้องที่ลงนามโดยผู้ไม่มีอำนาจเท่ากับไม่ได้ยื่น
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๔๘๒/๒๕๔๖ ถือว่ากำหนด ๓๐ วันสำหรับฟ้องคดีภาษีท้องถิ่นไม่ใช่อายุความ จึงไม่สะดุดหยุดลง และศาลยกขึ้นวินิจฉัยเองได้
การคัดค้านและอุทธรณ์ไม่ทุเลาการชำระภาษี การทุเลาต้องยื่นคำร้องและมีคำสั่ง และทุเลาได้เฉพาะส่วนที่เพิ่มขึ้นจากภาษีปีก่อน การไม่ชำระภายในเดือนเมษายนก่อเบี้ยปรับตามมาตรา ๖๘
เงินภาษีที่ได้คืนตามคำวินิจฉัยอุทธรณ์มีดอกเบี้ยร้อยละหนึ่งต่อเดือนนับแต่วันที่ชำระภาษีตามมาตรา ๘๑ วรรคหก การชำระก่อนแล้วโต้แย้งจึงไม่ตัดสิทธิในเงินคืน

สารบัญ

อุทธรณ์ภาษีที่ดินคืออะไร: โครงสร้างการโต้แย้งสามชั้นตามหมวด ๑๐
การคัดค้านต่อผู้บริหารท้องถิ่นตามมาตรา ๗๓: กำหนดเวลา ผลของการนิ่งเฉย และการทุเลา
หนังสือที่คัดค้านได้: การประเมินตามมาตรา ๔๔ การทบทวนตามมาตรา ๕๓ การเรียกเก็บตามมาตรา ๖๑ และการขอคืนตามมาตรา ๕๔
คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษี: องค์ประกอบ อำนาจ และกำหนดเวลาตามมาตรา ๗๔ ถึงมาตรา ๘๑
การฟ้องคดีต่อศาลภาษีอากรตามมาตรา ๘๒ และเงื่อนไขการใช้สิทธิทางอุทธรณ์ก่อนฟ้องตามมาตรา ๘ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรฯ
แนวคำพิพากษาศาลฎีกาในคดีภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง: มาตรา ๔๑ และมาตรา ๘ (๑)
กฎหมายเปรียบเทียบ: การโต้แย้งการประเมินภาษีทรัพย์สินในญี่ปุ่น สหราชอาณาจักร และเยอรมนี
การวิเคราะห์หมวด ๑๐ แห่งพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างทางนิติเศรษฐศาสตร์และการคลังท้องถิ่น
ข้อพิจารณาในการเตรียมคำคัดค้านและคำอุทธรณ์ภาษีที่ดินตามมาตรา ๗๓ และมาตรา ๘๑
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการอุทธรณ์ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง

อุทธรณ์ภาษีที่ดินคืออะไร: โครงสร้างการโต้แย้งสามชั้นตามหมวด ๑๐

อุทธรณ์ภาษีที่ดินคือการโต้แย้งการประเมินภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างตามหมวด ๑๐ แห่งพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ ประกอบด้วยการคัดค้านต่อผู้บริหารท้องถิ่นตามมาตรา ๗๓ การอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษี และการฟ้องคดีต่อศาลตามมาตรา ๘๒ แต่ละชั้นมีกำหนดสามสิบวันและต้องผ่านตามลำดับ

ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเป็นภาษีที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเมินเอง ผู้เสียภาษีไม่ได้ยื่นแบบแสดงรายการคำนวณภาษีอย่างภาษีเงินได้ มาตรา ๔๔ ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นส่งแบบประเมินภาษีให้ผู้เสียภาษีภายในเดือนกุมภาพันธ์ และวรรคสองกำหนดว่าแบบประเมินต้องมีอย่างน้อย "รายการที่ดินหรือสิ่งปลูกสร้าง ราคาประเมินทุนทรัพย์ อัตราภาษีและจำนวนภาษีที่ต้องชำระ"¹ ผลในทางโครงสร้างคือ ความผิดพลาดของการประเมิน ไม่ว่าจะเป็นประเภทการใช้ประโยชน์ เนื้อที่ ราคาประเมินทุนทรัพย์ที่นำมาใช้ หรือสิทธิยกเว้นที่ไม่ได้นำมาหัก เกิดขึ้นฝั่งผู้ประเมินทั้งสิ้น และผู้เสียภาษีมีทางแก้ทางเดียวตามกฎหมาย คือกระบวนการในหมวด ๑๐ ซึ่งมีชื่อว่า "การคัดค้านและการอุทธรณ์การประเมินภาษี"

หมวด ๑๐ วางลำดับไว้สามชั้น ชั้นแรกเป็นการทบทวนภายในองค์กรผู้ประเมินเอง โดยยื่นคำร้องคัดค้านต่อผู้บริหารท้องถิ่น ชั้นที่สองเป็นการทบทวนโดยองค์กรภายนอกที่มีผู้แทนหลายหน่วยงาน คือคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีประจำจังหวัดตามมาตรา ๗๔ หรือคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีกรุงเทพมหานครตามมาตรา ๗๕ ชั้นที่สามเป็นการตรวจสอบโดยศาล ซึ่งมาตรา ๘๒ ใช้ถ้อยคำว่า ผู้อุทธรณ์ "มีสิทธิอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษี โดยฟ้องเป็นคดีต่อศาลภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยอุทธรณ์"² คดีลักษณะนี้เป็น "คดีอุทธรณ์คำวินิจฉัยของเจ้าพนักงานหรือคณะกรรมการตามกฎหมายเกี่ยวกับภาษีอากร" ตามมาตรา ๗ (๑) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากร พ.ศ. ๒๕๒๘³ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๔๔/๒๕๖๙ ๓๒๒๗/๒๕๖๘ และ ๓๕๘๙/๒๕๖๗ ล้วนเป็นคดีที่ผู้เสียภาษีฟ้องต่อศาลภาษีอากรกลาง แล้วขึ้นสู่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ และศาลฎีกาแผนกคดีภาษีอากร⁴⁵⁶

ความต่างจากการอุทธรณ์ภาษีสรรพากรควรแยกให้ชัด ภาษีเงินได้และภาษีมูลค่าเพิ่มอุทธรณ์การประเมินของเจ้าพนักงานประเมินต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ตามประมวลรัษฎากร ซึ่งอธิบายไว้ในบทความ ขั้นตอนการโต้แย้งและอุทธรณ์การประเมินภาษีอากร และ อุทธรณ์ภายใน 30 วันตามมาตรา 30 ส่วนภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเป็นภาษีท้องถิ่น ผู้รับคำคัดค้านคือผู้บริหารท้องถิ่น และองค์กรอุทธรณ์อยู่ในระดับจังหวัดหรือกรุงเทพมหานคร หลักทั่วไปของภาษีชนิดนี้ เช่น ฐานภาษี อัตรา และการยกเว้นห้าสิบล้านบาท อยู่ในบทความหลัก ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง: อัตรา ฐานภาษี ข้อยกเว้น

การคัดค้านต่อผู้บริหารท้องถิ่นตามมาตรา ๗๓: กำหนดเวลา ผลของการนิ่งเฉย และการทุเลา

มาตรา ๗๓ แห่งพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ ให้ผู้เสียภาษียื่นคำร้องคัดค้านต่อผู้บริหารท้องถิ่นภายในสามสิบวันนับแต่ได้รับแจ้ง ผู้บริหารท้องถิ่นต้องพิจารณาให้เสร็จภายในหกสิบวัน มิฉะนั้นให้ถือว่าเห็นชอบกับคำร้อง ถ้าไม่เห็นชอบ ผู้เสียภาษีอุทธรณ์ได้ภายในสามสิบวัน และการคัดค้านไม่ทุเลาการชำระภาษี

ตัวบทมาตรา ๗๓ ทั้งมาตรา ซึ่งเป็นแกนของบทความนี้ บัญญัติว่า⁷

"ผู้เสียภาษีผู้ใดได้รับแจ้งการประเมินภาษีตามมาตรา ๔๔ หรือมาตรา ๕๓ หรือการเรียกเก็บภาษีตามมาตรา ๖๑ แล้วเห็นว่า การประเมินภาษีหรือการเรียกเก็บภาษีนั้นไม่ถูกต้อง ให้มีสิทธิคัดค้านและขอให้ผู้บริหารท้องถิ่นพิจารณาทบทวนการประเมินหรือการเรียกเก็บภาษีได้ โดยให้ยื่นคำร้องต่อผู้บริหารท้องถิ่นตามแบบที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยประกาศกำหนด ทั้งนี้ ภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งการประเมินภาษีหรือการเรียกเก็บภาษี แล้วแต่กรณี

ผู้บริหารท้องถิ่นต้องพิจารณาคำร้องของผู้เสียภาษีตามวรรคหนึ่งให้แล้วเสร็จภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำร้องดังกล่าว และแจ้งคำสั่งพร้อมด้วยเหตุผลเป็นหนังสือไปยังผู้เสียภาษีโดยไม่ชักช้า กรณีที่ผู้บริหารท้องถิ่นพิจารณาคำร้องของผู้เสียภาษีไม่แล้วเสร็จภายในระยะเวลาดังกล่าว ให้ถือว่าผู้บริหารท้องถิ่นเห็นชอบกับคำร้องของผู้เสียภาษี

ในกรณีที่ผู้บริหารท้องถิ่นพิจารณาเห็นชอบกับคำร้องของผู้เสียภาษี ให้แจ้งจำนวนภาษีที่จะต้องเสียเป็นหนังสือไปยังผู้เสียภาษี และให้ผู้เสียภาษีมารับชำระภาษีคืนภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือแจ้งดังกล่าว

ในกรณีที่ผู้บริหารท้องถิ่นพิจารณาไม่เห็นชอบกับคำร้องของผู้เสียภาษี ให้ผู้เสียภาษีนั้นมีสิทธิอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษี โดยยื่นอุทธรณ์ต่อผู้บริหารท้องถิ่นภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือแจ้ง และให้ผู้บริหารท้องถิ่นส่งคำอุทธรณ์ไปยังคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับคำอุทธรณ์ดังกล่าว

การคัดค้านและการอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการชำระภาษี เว้นแต่ผู้เสียภาษีจะได้ยื่นคำร้องต่อผู้บริหารท้องถิ่นขอให้ทุเลาการชำระภาษีไว้ก่อน และผู้บริหารท้องถิ่นมีคำสั่งให้ทุเลาการชำระภาษีแล้ว ในกรณีเช่นว่านี้ ให้ผู้บริหารท้องถิ่นมีคำสั่งให้ทุเลาการชำระภาษีเฉพาะส่วนต่างที่เพิ่มขึ้นจากจำนวนภาษีที่ต้องเสียในปีก่อนและจะสั่งให้วางประกันตามที่เห็นสมควรก็ได้

ในกรณีที่ผู้บริหารท้องถิ่นได้สั่งให้ทุเลาการชำระภาษีตามวรรคห้าไว้แล้ว ถ้าต่อมาปรากฏว่าผู้เสียภาษีได้กระทำการใด ๆ เพื่อประวิงการชำระภาษี หรือจะกระทำการโอน ขาย จำหน่าย หรือยักย้ายทรัพย์สินทั้งหมดหรือบางส่วนเพื่อให้พ้นอำนาจการยึดหรืออายัด ผู้บริหารท้องถิ่นมีอำนาจเพิกถอนคำสั่งให้ทุเลาการชำระภาษีนั้นได้"

ข้อพิจารณาแรกคือจุดเริ่มนับกำหนดเวลา มาตรา ๗๓ วรรคหนึ่งเริ่มนับจาก "วันที่ได้รับแจ้ง" ไม่ใช่วันที่ลงในแบบประเมิน ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๔๔/๒๕๖๙ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นออกหนังสือแจ้งการประเมินวันที่ ๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕ ผู้เสียภาษีได้รับวันที่ ๑๒ พฤษภาคม ๒๕๖๕ และยื่นคำร้องคัดค้านวันที่ ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๕ ข้อเท็จจริงเรื่องวันรับจึงเป็นข้อเท็จจริงที่ศาลบันทึกไว้ในคำพิพากษา หลักฐานการรับหนังสือ เช่น ใบตอบรับทางไปรษณีย์หรือลายมือชื่อรับ จึงเป็นเอกสารที่ควรเก็บตั้งแต่วันแรก เพราะเป็นตัวกำหนดว่าคำคัดค้านทันกำหนดหรือไม่

ข้อพิจารณาที่สองคือผลของการนิ่งเฉยของฝ่ายปกครอง มาตรา ๗๓ วรรคสองเลือกใช้ข้อสันนิษฐานในทางที่เป็นคุณแก่ผู้เสียภาษี คือถ้าผู้บริหารท้องถิ่นพิจารณาไม่เสร็จภายในหกสิบวัน ให้ถือว่าเห็นชอบกับคำร้อง การออกแบบเช่นนี้ต่างจากกฎหมายจำนวนมากที่ให้ความเงียบของฝ่ายปกครองเท่ากับการปฏิเสธ ผลในทางปฏิบัติคือผู้เสียภาษีควรบันทึกวันที่ยื่นคำร้องและวันครบหกสิบวันไว้ เพราะเมื่อพ้นกำหนดแล้ว ฐานะของผู้เสียภาษีเปลี่ยนจากผู้ร้องขอเป็นผู้ที่กฎหมายถือว่าได้รับความเห็นชอบแล้ว และวรรคสามให้ผู้บริหารท้องถิ่นแจ้งจำนวนภาษีที่ต้องเสีย เพื่อให้ผู้เสียภาษีมารับเงินคืนภายในสิบห้าวัน

ข้อพิจารณาที่สามคือการทุเลาการชำระ มาตรา ๗๓ วรรคห้าตั้งหลักว่าการคัดค้านและการอุทธรณ์ไม่ทุเลาการชำระภาษี และยกเว้นไว้แคบสองชั้น ชั้นแรก ต้องมีทั้งคำร้องขอทุเลาและคำสั่งของผู้บริหารท้องถิ่น ชั้นที่สอง แม้มีคำสั่งแล้วก็ทุเลาได้ "เฉพาะส่วนต่างที่เพิ่มขึ้นจากจำนวนภาษีที่ต้องเสียในปีก่อน" และอาจสั่งให้วางประกัน ส่วนภาษีเท่ากับปีก่อนยังต้องชำระตามมาตรา ๔๖ ซึ่งกำหนดให้ "ชำระภาษีตามแบบแจ้งการประเมินภาษีภายในเดือนเมษายนของทุกปี"⁸ การยื่นคำร้องคัดค้านโดยไม่ชำระและไม่ได้รับคำสั่งทุเลา จึงทำให้ภาษีส่วนนั้นเป็นภาษีค้างชำระตามหมวด ๘ และมีเบี้ยปรับตามมาตรา ๖๘ ซึ่งบัญญัติว่า "ในกรณีที่ผู้เสียภาษีมิได้ชำระภาษีภายในเวลาที่กำหนด ให้เสียเบี้ยปรับร้อยละสี่สิบของจำนวนภาษีค้างชำระ" เว้นแต่ชำระก่อนได้รับหนังสือแจ้งเตือนตามมาตรา ๖๑ ให้เสียร้อยละสิบ⁹

หนังสือที่คัดค้านได้: การประเมินตามมาตรา ๔๔ การทบทวนตามมาตรา ๕๓ การเรียกเก็บตามมาตรา ๖๑ และการขอคืนตามมาตรา ๕๔

มาตรา ๗๓ เปิดทางคัดค้านเฉพาะหนังสือสามประเภท คือ แบบแจ้งการประเมินประจำปีตามมาตรา ๔๔ การแจ้งการประเมินที่ทบทวนตามมาตรา ๕๓ และหนังสือแจ้งเตือนภาษีค้างชำระตามมาตรา ๖๑ ส่วนการขอเงินภาษีที่ชำระเกินคืนเป็นอีกช่องทางหนึ่งตามมาตรา ๕๔ ซึ่งยื่นได้ภายในสามปีนับแต่วันที่ชำระภาษี

หนังสือประเภทแรกคือแบบแจ้งการประเมินประจำปีตามมาตรา ๔๔ ซึ่งเป็นกรณีส่วนใหญ่ หนังสือประเภทที่สองเกิดจากมาตรา ๕๓ ซึ่งให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ "พบว่ามีการประเมินภาษีผิดพลาดหรือไม่ครบถ้วน" มีอำนาจทบทวนการประเมิน และวรรคสองจำกัดอำนาจนี้ไว้ว่า "จะกระทำมิได้ เมื่อพ้นสามปีนับแต่วันสุดท้ายแห่งกำหนดเวลาการชำระภาษี"¹⁰ ถ้าการทบทวนทำให้ต้องชำระเพิ่ม วรรคสามให้ชำระภายในสามสิบวันนับแต่ได้รับแจ้งโดยไม่ต้องเสียเบี้ยปรับหรือเงินเพิ่ม การแจ้งตามมาตรา ๕๓ จึงเป็นการประเมินใหม่ที่ผู้เสียภาษีคัดค้านได้อีกรอบหนึ่ง และข้อโต้แย้งแรกที่ควรตรวจคือการทบทวนนั้นทำภายในสามปีหรือไม่

หนังสือประเภทที่สามคือหนังสือแจ้งเตือนตามมาตรา ๖๑ ซึ่งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นส่ง "ภายในเดือนพฤษภาคมของปี เพื่อให้มาชำระภาษีค้างชำระพร้อมทั้งเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม"¹¹ การที่มาตรา ๗๓ ระบุ "การเรียกเก็บภาษีตามมาตรา ๖๑" ไว้ด้วย มีผลว่าผู้เสียภาษีโต้แย้งความถูกต้องของจำนวนภาษีค้าง เบี้ยปรับ และเงินเพิ่มที่เรียกเก็บได้ในขั้นนี้ แต่ไม่ได้หมายความว่ากำหนดสามสิบวันสำหรับคัดค้านการประเมินเดิมเริ่มนับใหม่ ข้อโต้แย้งที่ยกขึ้นในชั้นนี้จึงควรผูกกับการเรียกเก็บตามหนังสือฉบับนั้นเอง

ช่องทางที่ต้องแยกออกจากการคัดค้านคือการขอคืนเงินภาษีตามมาตรา ๕๔ วรรคหนึ่ง ซึ่งให้ผู้ที่ "เสียภาษีโดยไม่มีหน้าที่ต้องเสียหรือเสียภาษีเกินกว่าจำนวนที่ต้องเสียไม่ว่าโดยความผิดพลาดของตนเองหรือจากการประเมินขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น" มีสิทธิได้รับเงินคืน วรรคสองให้ยื่นคำร้อง "ภายในสามปีนับแต่วันที่ชำระภาษี" และวรรคสามให้ผู้บริหารท้องถิ่นพิจารณาภายในเก้าสิบวัน¹² วรรคสี่กำหนดดอกเบี้ยร้อยละหนึ่งต่อเดือนเฉพาะกรณีที่ผู้บริหารท้องถิ่นเห็นว่าองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเมินผิดพลาด โดยนับ "แต่วันที่ยื่นคำร้องขอรับคืนเงินจนถึงวันที่คืนเงิน" ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๔๔/๒๕๖๙ ศาลภาษีอากรกลางเคยพิพากษาให้คืนเงินพร้อมดอกเบี้ยร้อยละหนึ่งต่อเดือน "นับแต่วันที่ยื่นคำร้องขอรับคืนเงินจนถึงวันที่คืนเงิน" ก่อนที่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษจะพิพากษากลับและศาลฎีกาพิพากษายืน ข้อพิจารณาเชิงโครงสร้างคือ มาตรา ๕๔ เหมาะกับความผิดพลาดที่ไม่ได้โต้แย้งทันกำหนดของมาตรา ๗๓ แต่ไม่ใช่ทางลัดสำหรับประเด็นที่ผู้บริหารท้องถิ่นหรือคณะกรรมการวินิจฉัยไว้แล้ว ซึ่งต้องเดินตามมาตรา ๘๒

คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษี: องค์ประกอบ อำนาจ และกำหนดเวลาตามมาตรา ๗๔ ถึงมาตรา ๘๑

คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีประจำจังหวัดตามมาตรา ๗๔ มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน ส่วนกรุงเทพมหานครตามมาตรา ๗๕ มีปลัดกระทรวงมหาดไทยเป็นประธาน มาตรา ๘๑ ให้คณะกรรมการวินิจฉัยภายในหกสิบวัน ขยายได้ไม่เกินสามสิบวัน สั่งเพิกถอน แก้ไข ลด ยกเว้น หรือคืนภาษีได้ แต่วินิจฉัยให้เรียกเก็บเกินกว่าที่ประเมินไม่ได้

องค์ประกอบของคณะกรรมการสะท้อนว่ากฎหมายต้องการให้การทบทวนชั้นที่สองมีความรู้หลายด้าน มาตรา ๗๔ วรรคหนึ่งกำหนดคณะกรรมการระดับจังหวัดให้มี "ผู้ว่าราชการจังหวัด เป็นประธานกรรมการ เจ้าพนักงานที่ดินจังหวัด ธนารักษ์พื้นที่ โยธาธิการและผังเมืองจังหวัด สรรพากรพื้นที่" ผู้แทนผู้บริหารท้องถิ่นไม่เกินสองคน และผู้ทรงคุณวุฒิไม่เกินสองคน¹³ ส่วนมาตรา ๗๕ กำหนดคณะกรรมการกรุงเทพมหานครให้มีปลัดกระทรวงมหาดไทยเป็นประธาน และมีอธิบดีกรมที่ดิน อธิบดีกรมธนารักษ์ อธิบดีกรมโยธาธิการและผังเมือง อธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น อธิบดีกรมสรรพากร ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง และปลัดกรุงเทพมหานครเป็นกรรมการ¹⁴ หน่วยงานเหล่านี้คือเจ้าของข้อมูลที่ภาษีนี้พึ่งพา ได้แก่ ทะเบียนที่ดิน ราคาประเมินทุนทรัพย์ และผังเมือง

มาตรา ๗๙ ห้ามกรรมการ "ผู้ใดมีส่วนได้เสียในเรื่องใด" เข้าร่วมพิจารณาหรือลงมติในเรื่องนั้น¹⁵ ข้อนี้มีความหมายเป็นพิเศษสำหรับกรรมการที่เป็นผู้แทนผู้บริหารท้องถิ่น เพราะผู้บริหารท้องถิ่นเป็นผู้ที่ไม่เห็นชอบกับคำคัดค้านในชั้นแรก มาตรา ๘๐ ให้อำนาจคณะกรรมการเรียกผู้อุทธรณ์หรือบุคคลที่เกี่ยวข้องมาให้ถ้อยคำหรือส่งเอกสาร โดยให้เวลาไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน และวรรคสองบัญญัติว่าผู้อุทธรณ์ที่ไม่ปฏิบัติตามหนังสือเรียกโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร "คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีจะยกอุทธรณ์นั้นเสียก็ได้"¹⁶ หนังสือเรียกของคณะกรรมการจึงเป็นเอกสารที่ต้องตอบภายในกำหนดเช่นเดียวกับคำคัดค้าน

มาตรา ๘๑ ซึ่งกำหนดอำนาจและกำหนดเวลาของคณะกรรมการ บัญญัติไว้ทั้งมาตราว่า¹⁷

"คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษี มีอำนาจสั่งไม่รับอุทธรณ์ ยกอุทธรณ์ เพิกถอนหรือแก้ไขการประเมินขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือให้ผู้อุทธรณ์ได้รับการลดหรือยกเว้นภาษีหรือได้คืนภาษี

ให้คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีวินิจฉัยอุทธรณ์ให้แล้วเสร็จภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำอุทธรณ์จากผู้บริหารท้องถิ่นตามมาตรา ๗๓ วรรคสี่ และต้องแจ้งคำวินิจฉัยอุทธรณ์พร้อมด้วยเหตุผลเป็นหนังสือไปยังผู้อุทธรณ์ภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่พิจารณาเสร็จ ทั้งนี้ จะวินิจฉัยให้เรียกเก็บภาษีเกินกว่าจำนวนภาษีที่ทำการประเมินไม่ได้ เว้นแต่จะได้มีการประเมินภาษีใหม่

ในกรณีที่มีเหตุจำเป็น คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษี อาจขยายระยะเวลาพิจารณาอุทธรณ์ออกไปอีกได้ แต่ต้องไม่เกินสามสิบวันนับแต่วันที่ครบกำหนดระยะเวลาตามวรรคสอง และให้มีหนังสือแจ้งระยะเวลาที่ขยายออกไปพร้อมกับวันครบกำหนดระยะเวลาให้ผู้อุทธรณ์ทราบด้วย

ในกรณีที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีวินิจฉัยอุทธรณ์ไม่แล้วเสร็จภายในระยะเวลาที่กำหนดตามวรรคสองหรือวรรคสาม ให้ผู้อุทธรณ์มีสิทธิฟ้องเป็นคดีต่อศาลได้โดยไม่ต้องรอฟังผลการพิจารณาของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษี แต่ต้องยื่นฟ้องต่อศาลภายในสามสิบวันนับแต่พ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าว

ในกรณีที่คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษี มีคำวินิจฉัยให้คืนเงินแก่ผู้อุทธรณ์ ให้แจ้งคำวินิจฉัยไปยังผู้บริหารท้องถิ่นเพื่อให้มีคำสั่งคืนเงินและแจ้งให้ผู้อุทธรณ์ทราบภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้มีคำสั่งคืนเงิน

ให้คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษี สั่งผู้บริหารท้องถิ่นให้ดอกเบี้ยแก่ผู้ได้รับคืนเงินในอัตราร้อยละหนึ่งต่อเดือนหรือเศษของเดือนของเงินที่ได้รับคืน โดยไม่คิดทบต้น นับแต่วันที่ชำระภาษีถึงวันที่มีคำวินิจฉัยให้คืนเงิน แต่ต้องไม่เกินจำนวนเงินที่ได้รับคืน

ถ้าผู้อุทธรณ์ไม่มารับเงินคืนภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับแจ้ง ให้เงินนั้นตกเป็นขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น"

มาตรา ๘๑ มีถ้อยคำที่เป็นจุดชี้ขาดสามแห่ง แห่งแรกคือข้อห้ามวินิจฉัยให้เรียกเก็บเกินกว่าที่ประเมิน หลักนี้ตรงกับหลักห้ามเปลี่ยนแปลงคำสั่งในทางที่เป็นโทษแก่ผู้อุทธรณ์ (prohibition of reformatio in peius หมายถึงการห้ามแก้คำสั่งให้ผู้อุทธรณ์เสียเปรียบกว่าเดิม) ผลคือการอุทธรณ์ไม่ทำให้ภาระภาษีที่ประเมินไว้สูงขึ้นจากคำวินิจฉัยอุทธรณ์เอง เว้นแต่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเมินใหม่ ซึ่งต้องอยู่ภายใต้กรอบสามปีของมาตรา ๕๓ แห่งที่สองคือวรรคสี่ ซึ่งเปิดให้ผู้อุทธรณ์ฟ้องศาลได้เมื่อคณะกรรมการวินิจฉัยไม่เสร็จในกำหนด แต่กำหนดฟ้องเริ่มนับทันทีที่ "พ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าว" ผู้อุทธรณ์จึงต้องคำนวณวันครบหกสิบวัน หรือเก้าสิบวันเมื่อมีหนังสือแจ้งขยาย ไว้ล่วงหน้า แห่งที่สามคือดอกเบี้ยตามวรรคหก ซึ่งนับตั้งแต่วันที่ชำระภาษี ต่างจากดอกเบี้ยตามมาตรา ๕๔ วรรคสี่ที่นับตั้งแต่วันที่ยื่นคำร้องขอคืน

การฟ้องคดีต่อศาลภาษีอากรตามมาตรา ๘๒ และเงื่อนไขการใช้สิทธิทางอุทธรณ์ก่อนฟ้องตามมาตรา ๘ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรฯ

มาตรา ๘๒ แห่งพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างให้ฟ้องศาลภายในสามสิบวันนับแต่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยอุทธรณ์ และมาตรา ๘ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรฯ ให้ฟ้องได้ต่อเมื่อคัดค้านและอุทธรณ์ครบตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และระยะเวลา ศาลฎีกาถือว่าคำร้องที่ลงนามโดยผู้ไม่มีอำนาจเท่ากับไม่ได้ยื่น

เงื่อนไขการฟ้องคดีภาษีอากรอยู่ในมาตรา ๘ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากร พ.ศ. ๒๕๒๘ ซึ่งบัญญัติว่า "คดีตามมาตรา ๗ (๑) ในกรณีที่กฎหมายเกี่ยวกับภาษีอากรบัญญัติให้คัดค้านหรืออุทธรณ์คำสั่งหรือคำวินิจฉัยต่อเจ้าพนักงานหรือคณะกรรมการตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และระยะเวลาที่กำหนดไว้ จะฟ้องคดีในศาลภาษีอากรได้ก็ต่อเมื่อได้มีการปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และระยะเวลาเช่นว่านั้น และได้มีการวินิจฉัยชี้ขาดคำคัดค้านหรือคำอุทธรณ์นั้นเสร็จสิ้นแล้ว"¹⁸ มาตรา ๗๓ และมาตรา ๘๑ แห่งพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างคือ "หลักเกณฑ์ วิธีการ และระยะเวลา" ที่มาตรา ๘ อ้างถึง ส่วนมาตรา ๘๑ วรรคสี่เป็นบทเฉพาะที่ยอมให้ฟ้องได้โดยไม่ต้องรอคำวินิจฉัย เมื่อคณะกรรมการวินิจฉัยไม่ทันกำหนด

แนวคำพิพากษาศาลฎีกาเกี่ยวกับมาตรา ๘ ที่วางไว้ในคดีภาษีโรงเรือนและที่ดินตามกฎหมายเดิม ใช้เป็นข้อพิจารณาสำคัญได้ เพราะโครงสร้างคัดค้าน คำชี้ขาด และฟ้องภายในสามสิบวันมีลักษณะเดียวกัน คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๔๑๙ - ๓๔๒๐/๒๕๕๓ วินิจฉัยว่าคำร้องขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ที่ผู้ไม่ได้รับมอบฉันทะเป็นลายลักษณ์อักษรลงนามแทนบริษัท และบริษัทไม่อาจให้สัตยาบันในภายหลังได้ "กรณีจึงต้องถือว่าโจทก์ไม่ได้ยื่นคำร้องขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องตามมาตรา 7 (1) และมาตรา 8"¹⁹ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๖๑๖/๒๕๕๔ วางหลักต่อไปอีกชั้นหนึ่งว่า การที่เทศบาลรับคำร้องไว้พิจารณาและมีคำวินิจฉัยแล้ว ไม่ใช่การรับรองว่าผู้ลงนามมีอำนาจกระทำการแทน เทศบาลจึงยกเรื่องอำนาจของผู้ลงนามขึ้นต่อสู้ในศาลภายหลังได้²⁰ สำหรับนิติบุคคล อำนาจของผู้ลงนามในคำร้องคัดค้านและคำอุทธรณ์ภาษีที่ดินจึงต้องตรวจกับหนังสือรับรองนิติบุคคลและหนังสือมอบอำนาจตั้งแต่ชั้นแรก ไม่ใช่ตรวจเมื่อจะฟ้องคดี

กำหนดเวลาฟ้องสามสิบวันมีลักษณะเคร่งครัด คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๔๘๒/๒๕๔๖ วินิจฉัยว่ากำหนดฟ้องสามสิบวันตามกฎหมายภาษีโรงเรือนและที่ดิน "เป็นกำหนดระยะเวลาที่กฎหมายบัญญัติให้ผู้รับประเมินฟ้องต่อศาลและศาลในกรณีนี้คือศาลภาษีอากรกลาง กำหนดระยะเวลาดังกล่าวมิใช่อายุความฟ้องร้อง" จึงนำบทบัญญัติเรื่องอายุความสะดุดหยุดลงมาใช้ไม่ได้ แม้ผู้เสียภาษีจะไปร้องทุกข์ต่อหน่วยงานอื่นและเรื่องถูกโอนไปศาลปกครองซึ่งวินิจฉัยว่าไม่อยู่ในอำนาจ ผู้เสียภาษีก็ไม่มีอำนาจฟ้อง และศาลฎีกายกปัญหานี้ขึ้นวินิจฉัยเองได้เพราะเป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย²¹ ส่วนมาตรา ๑๙ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรฯ ให้ศาลภาษีอากรย่นหรือขยาย "ระยะเวลาตามที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัตินี้ หรือตามที่ศาลภาษีอากรกำหนด"²² ถ้อยคำของมาตรา ๑๙ ผูกไว้กับระยะเวลาในกฎหมายจัดตั้งศาลและระยะเวลาที่ศาลกำหนด กำหนดฟ้องสามสิบวันตามมาตรา ๘๒ ซึ่งมาจากกฎหมายภาษีที่ดินเอง จึงไม่ควรวางแผนโดยหวังพึ่งการขยายระยะเวลา

ผลของการไม่โต้แย้งทันกำหนดยังไปถึงคดีที่ผู้เสียภาษีตกเป็นจำเลย คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๕๘๗๕/๒๕๔๓ วินิจฉัยว่าผู้รับประเมินที่ไม่ได้โต้แย้งคำชี้ขาดภายในกำหนด "ไม่มีสิทธิโต้แย้งต่อศาลได้ว่าการประเมินภาษีโรงเรือนและที่ดินไม่ชอบ ไม่ว่าผู้รับประเมินจะอยู่ในฐานะโจทก์หรือจำเลยอย่างไรก็ตาม" แต่ในคดีเดียวกันศาลยังวางหลักว่าเมื่อองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นฟ้องเรียกภาษี ภาระการพิสูจน์ว่าการประเมินถูกต้องตกแก่ผู้ฟ้อง และเมื่อพนักงานนำห้องพัก ๑๒๔ ห้องมาคำนวณทั้งที่โรงแรมมีห้องพักจริง ๑๑๙ ห้อง การคำนวณส่วนที่เกินไม่ชอบด้วยกฎหมาย²³ คำพิพากษานี้แสดงว่าศาลแยกการโต้แย้งดุลพินิจในการประเมินซึ่งปิดไปแล้ว ออกจากข้อเท็จจริงพื้นฐานที่ผู้เรียกเก็บต้องพิสูจน์ แต่การพึ่งช่องทางนี้เป็นทางเลือกที่แคบกว่าการคัดค้านภายในกำหนดมาก

ลำดับศาลในทางปฏิบัติปรากฏจากคำพิพากษาศาลฎีกาทั้งสามเรื่องที่วินิจฉัยตามพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง คดีเริ่มที่ศาลภาษีอากรกลาง คู่ความอุทธรณ์ต่อศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษ และขึ้นสู่ศาลฎีกาแผนกคดีภาษีอากร ในคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๔๔/๒๕๖๙ ผู้เสียภาษีฟ้องทั้งคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และคำพิพากษาบันทึกว่า "ศาลภาษีอากรกลางมีคำสั่งรับฟ้องของโจทก์เฉพาะจำเลยที่ 2" ซึ่งเป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ส่วนคำขอท้ายฟ้องในทั้งสามคดีขอให้เพิกถอนการประเมินหรือคำวินิจฉัยของคณะกรรมการและให้คืนเงินภาษี การกำหนดตัวจำเลยและคำขอท้ายฟ้องจึงเป็นงานที่ต้องวางตั้งแต่ร่างคำฟ้อง

แนวคำพิพากษาศาลฎีกาในคดีภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง: มาตรา ๔๑ และมาตรา ๘ (๑)

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๔๔/๒๕๖๙ และ ๓๒๒๗/๒๕๖๘ วินิจฉัยสิทธิยกเว้นห้าสิบล้านบาทตามมาตรา ๔๑ แห่งพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง ส่วนคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๕๘๙/๒๕๖๗ วินิจฉัยการยกเว้นทรัพย์สินของรัฐตามมาตรา ๘ (๑) ทั้งสามเรื่องผ่านการคัดค้าน อุทธรณ์ และฟ้องศาลภาษีอากรกลางตามลำดับของหมวด ๑๐

ประเด็นที่ผู้เสียภาษีนำขึ้นสู่ศาลฎีกามากที่สุดในระยะแรกของกฎหมายนี้คือการยกเว้นตามมาตรา ๔๑ วรรคหนึ่ง ซึ่งยกเว้นมูลค่าฐานภาษีไม่เกินห้าสิบล้านบาทให้ที่ดินและสิ่งปลูกสร้างที่ "เจ้าของซึ่งเป็นบุคคลธรรมดาใช้เป็นที่อยู่อาศัย และมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านตามกฎหมายว่าด้วยการทะเบียนราษฎรในวันที่ ๑ มกราคมของปีภาษีนั้น"²⁴ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๔๔/๒๕๖๙ วินิจฉัยว่าบทยกเว้นนี้ "ต้องตีความอย่างเคร่งครัด" และ "การใช้หลักฐานทางทะเบียนที่ดินที่ไม่มีใครโต้แย้งความถูกต้องเป็นหลักเกณฑ์ในการพิจารณาถึงความเป็นเจ้าของย่อมทำให้การประเมินและการจัดเก็บภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเกิดความแน่นอน ชัดเจน และเป็นธรรม" คู่สมรสที่มีชื่อในทะเบียนบ้านแต่ไม่มีชื่อในหนังสือกรรมสิทธิ์ห้องชุดจึงไม่ทำให้เจ้าของที่มีชื่อในหนังสือกรรมสิทธิ์ได้รับยกเว้น แม้ห้องชุดนั้นเป็นสินสมรส

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๒๒๗/๒๕๖๘ วินิจฉัยประเด็นที่อยู่อีกด้านหนึ่งของมาตรา ๔๑ เจ้าของกรรมสิทธิ์รวมสองคนในห้องชุดเพนต์เฮาส์อ้างมาตรา ๑๓๖๖ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เพื่อขอให้แยกราคาประเมินตามส่วนของแต่ละคน และให้แต่ละคนได้รับยกเว้นห้าสิบล้านบาท ศาลวินิจฉัยว่าการยกเว้น "มิได้พิจารณาจากสิทธิของเจ้าของทรัพย์สินหรือจำนวนผู้ถือกรรมสิทธิ์แต่พิจารณาจากตัวทรัพย์เป็นสำคัญ" เมื่อห้องชุดไม่อาจแบ่งแยกได้ตามกฎหมายว่าด้วยอาคารชุด จึงอ้างมาตรา ๑๓๖๖ มาใช้กับการคำนวณภาษีไม่ได้ ลำดับคดีในเรื่องนี้แสดงขั้นตอนของหมวด ๑๐ ครบทุกชั้น คือ คัดค้านต่อผู้อำนวยการเขตซึ่งปฏิบัติราชการแทนผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีกรุงเทพมหานคร ฟ้องศาลภาษีอากรกลาง แล้วขึ้นสู่ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษและศาลฎีกา

คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๕๘๙/๒๕๖๗ เป็นคดีที่ผู้เสียภาษีชนะในศาลฎีกา รัฐวิสาหกิจที่จัดตั้งตามพระราชบัญญัติการประปานครหลวง พ.ศ. ๒๕๑๐ ถูกประเมินภาษีสำหรับคลองประปาในจังหวัดนครปฐม มาตรา ๘ (๑) ยกเว้น "ทรัพย์สินของรัฐหรือของหน่วยงานของรัฐซึ่งใช้ในกิจการของรัฐหรือของหน่วยงานของรัฐหรือในกิจการสาธารณะ" โดยมีเงื่อนไขว่า "มิได้ใช้หาผลประโยชน์"²⁵ ศาลวินิจฉัยว่าการเก็บเงินจากประชาชน "ไม่ได้หมายความว่าจะถือเป็นการใช้หาผลประโยชน์ … เสมอไป" แต่ต้องพิจารณารูปแบบของหน่วยงาน ประเภทกิจการ วัตถุประสงค์ และลักษณะการใช้ทรัพย์สิน แล้วพิพากษากลับคำพิพากษาศาลล่าง ให้เพิกถอนการประเมินและคำวินิจฉัยของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีประจำจังหวัดนครปฐม และให้คืนเงินภาษี ๘๓๙.๓๖ บาท จำนวนเงินในคดีนี้น้อยมากเมื่อเทียบกับต้นทุนการดำเนินคดีสามชั้นศาล คดีนี้จึงแสดงว่าคุณค่าของคดีภาษีท้องถิ่นอาจอยู่ที่หลักการสำหรับปีภาษีต่อ ๆ ไป มากกว่าจำนวนเงินของปีที่พิพาท

ข้อพิจารณาร่วมของทั้งสามคดีคือศาลอ่านบทยกเว้นจากถ้อยคำและวัตถุประสงค์ของกฎหมาย ไม่ใช่จากความเป็นธรรมเฉพาะราย ในคดีมาตรา ๔๑ ศาลให้น้ำหนักกับความแน่นอนของทะเบียน ส่วนในคดีมาตรา ๘ (๑) ศาลให้น้ำหนักกับลักษณะของกิจการสาธารณะมากกว่าการมีรายได้ ผู้ที่จะคัดค้านการประเมินจึงควรวางข้อโต้แย้งตั้งแต่ชั้นผู้บริหารท้องถิ่นให้ตรงกับถ้อยคำในตัวบทและข้อเท็จจริงทางทะเบียน เพราะข้อเท็จจริงที่ไม่ได้นำเสนอในชั้นคัดค้านและอุทธรณ์ อาจถูกโต้แย้งเมื่อยกขึ้นใหม่ในชั้นศาล

กฎหมายเปรียบเทียบ: การโต้แย้งการประเมินภาษีทรัพย์สินในญี่ปุ่น สหราชอาณาจักร และเยอรมนี

ญี่ปุ่นให้โต้แย้งราคาประเมินภาษีทรัพย์สินถาวรต่อคณะกรรมการตรวจสอบการประเมินภายในสามเดือนตามมาตรา ๔๓๒ แห่งกฎหมายภาษีท้องถิ่น สหราชอาณาจักรใช้ศาลชำนัญพิเศษด้านการประเมินค่า และเยอรมนีให้คัดค้านภายในหนึ่งเดือนตามประมวลภาษีอากร ทั้งสามระบบบังคับให้โต้แย้งผ่านช่องทางเฉพาะก่อนฟ้องศาลเช่นเดียวกับมาตรา ๗๓ และมาตรา ๘๒ ของไทย

ญี่ปุ่น ภาษีทรัพย์สินถาวร (固定資産税 โคเตชิซังเซ) เก็บโดยเทศบาล และกฎหมายภาษีท้องถิ่น (地方税法) มาตรา ๔๓๒ วรรคหนึ่ง ให้ผู้เสียภาษีที่ไม่เห็นด้วยกับราคาที่บันทึกในทะเบียนภาษีทรัพย์สินถาวร ยื่นคำขอตรวจสอบเป็นหนังสือต่อคณะกรรมการตรวจสอบการประเมินทรัพย์สินถาวร (固定資産評価審査委員会) ได้ตั้งแต่วันประกาศทะเบียนจนถึงวันครบสามเดือนนับแต่ได้รับหนังสือแจ้งให้ชำระภาษี²⁶ มาตรา ๔๓๔ ให้ฟ้องเพิกถอนคำวินิจฉัยของคณะกรรมการ และวรรคสองบัญญัติว่าผู้เสียภาษีจะโต้แย้งเรื่องที่ยื่นต่อคณะกรรมการได้ "โดยช่องทางนี้เท่านั้น"²⁷ ศาลฎีกาญี่ปุ่น แผนกที่หนึ่ง ในคำพิพากษาวันที่ ๘ กันยายน ค.ศ. ๒๐๒๒ (令和4年9月8日 คดีหมายเลข 令和3(行ヒ)283) วินิจฉัยว่าศาลล่างผิดที่ถือว่ากรรมการตรวจสอบการประเมินซึ่งยกคำขอตรวจสอบราคาที่ดินสนามกอล์ฟโดยตีความหลักเกณฑ์การประเมินผิด ไม่ได้ฝ่าฝืนหน้าที่ระมัดระวังในการปฏิบัติหน้าที่ ตามกฎหมายความรับผิดของรัฐในการชดใช้ค่าเสียหาย (国家賠償法) มาตรา ๑ วรรคหนึ่ง²⁸ คำพิพากษานี้แสดงว่าในระบบญี่ปุ่น คุณภาพการวินิจฉัยของคณะกรรมการชั้นอุทธรณ์ถูกตรวจสอบได้ทั้งโดยการเพิกถอนคำวินิจฉัยและโดยความรับผิดทางละเมิดของรัฐ

สหราชอาณาจักร (อังกฤษ) ภาษีทรัพย์สินที่ใช้ประกอบธุรกิจ (non-domestic rates หรือภาษีโรงเรือนประเภทไม่ใช่ที่อยู่อาศัย) ประเมินโดยเจ้าพนักงานประเมินค่า (Valuation Officer) และข้อพิพาทผ่านศาลชำนัญพิเศษด้านการประเมินค่า (Valuation Tribunal for England) และศาลชำนัญพิเศษชั้นสูงแผนกที่ดิน (Upper Tribunal, Lands Chamber) ก่อนขึ้นศาลอุทธรณ์และศาลสูงสุด คดี Woolway (Valuation Officer) v Mazars LLP [2015] UKSC 53 เดินตามลำดับนี้ครบ ศาลสูงสุดวางหลักว่าภาษีนี้เป็นภาษีจากทรัพย์สิน ไม่ใช่จากบุคคล และหน่วยของการประเมิน (hereditament หรือหน่วยทรัพย์สินที่ประเมินแยก) ต้องกำหนดด้วยเกณฑ์ทางภูมิศาสตร์เป็นหลัก สำนักงานสองชั้นที่ผู้เช่ารายเดียวใช้แต่ไม่ต่อเนื่องกันจึงเป็นหน่วยประเมินแยกกันสองหน่วย²⁹ เหตุผลของศาลอังกฤษที่ให้ "ตัวทรัพย์" เป็นหน่วยของการประเมิน สอดคล้องกับคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๒๒๗/๒๕๖๘ ซึ่งพิจารณาการยกเว้น "จากตัวทรัพย์เป็นสำคัญ" ไม่ใช่จากจำนวนผู้ถือกรรมสิทธิ์

เยอรมนี ภาษีที่ดิน (Grundsteuer) อยู่ภายใต้ประมวลภาษีอากร (Abgabenordnung) ซึ่งมาตรา ๓๕๕ วรรคหนึ่งให้ยื่นคำคัดค้าน (Einspruch) "ภายในหนึ่งเดือนนับแต่การแจ้งคำสั่งทางปกครอง" และมาตรา ๓๕๑ วรรคสองกำหนดว่าเรื่องที่วินิจฉัยไว้ในคำสั่งพื้นฐาน (Grundlagenbescheid) โต้แย้งได้โดยการคัดค้านคำสั่งพื้นฐานนั้นเท่านั้น ไม่ใช่โดยคัดค้านคำสั่งที่ออกตามมา³⁰ ในภาษีที่ดิน มูลค่าทรัพย์สินกำหนดในคำสั่งแยกจากคำสั่งเรียกเก็บภาษีของเทศบาล ผู้เสียภาษีที่ไม่โต้แย้งคำสั่งกำหนดมูลค่าทันกำหนดจึงยกเรื่องมูลค่าขึ้นในชั้นภาษีของเทศบาลไม่ได้ ศาลรัฐธรรมนูญสหพันธ์ (Bundesverfassungsgericht) คำพิพากษาวันที่ ๑๐ เมษายน ค.ศ. ๒๐๑๘ (1 BvL 11/14) วินิจฉัยว่ากฎเกณฑ์ประเมินค่าที่ยังอิงราคาฐานจากปี ค.ศ. ๑๙๖๔ ก่อให้เกิดการปฏิบัติที่ไม่เท่าเทียม และขัดกับหลักความเสมอภาคตามมาตรา ๓ วรรคหนึ่ง แห่งกฎหมายพื้นฐาน ให้ฝ่ายนิติบัญญัติตรากฎหมายใหม่ภายในวันที่ ๓๑ ธันวาคม ค.ศ. ๒๐๑๙ และใช้กฎเกณฑ์เดิมได้ไม่เกินวันที่ ๓๑ ธันวาคม ค.ศ. ๒๐๒๔³¹

ข้อสรุปสำหรับผู้อ่านไทยมีสามประการ ประการที่หนึ่ง ทั้งสามระบบบังคับให้ผู้เสียภาษีโต้แย้งผ่านช่องทางเฉพาะภายในกำหนดเวลาสั้นก่อนฟ้องศาล เช่นเดียวกับมาตรา ๗๓ และมาตรา ๘๒ ประกอบมาตรา ๘ แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรฯ ของไทย กำหนดสามสิบวันของไทยสั้นกว่าสามเดือนของญี่ปุ่น และใกล้กับหนึ่งเดือนของเยอรมนี ประการที่สอง ระบบญี่ปุ่นและเยอรมนีแยกการโต้แย้ง "มูลค่า" ออกจากการโต้แย้ง "ภาษี" อย่างชัดเจน ส่วนมาตรา ๔๔ วรรคสองของไทยรวมราคาประเมินทุนทรัพย์ อัตรา และจำนวนภาษีไว้ในแบบประเมินฉบับเดียว คำคัดค้านตามมาตรา ๗๓ จึงควรระบุให้ชัดว่าโต้แย้งรายการใดในแบบประเมิน ประการที่สาม คำพิพากษาศาลรัฐธรรมนูญเยอรมนีแสดงว่าข้อพิพาทเรื่องการประเมินอาจขยายไปถึงความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของเกณฑ์ประเมินทั้งระบบ แต่ช่องทางเช่นนั้นเริ่มจากคดีของผู้เสียภาษีที่ได้โต้แย้งการประเมินของตนทันกำหนดเสมอ

การวิเคราะห์หมวด ๑๐ แห่งพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างทางนิติเศรษฐศาสตร์และการคลังท้องถิ่น

ทางนิติเศรษฐศาสตร์ ระบบอุทธรณ์ช่วยแก้การประเมินที่ผิดโดยใช้ข้อมูลที่ผู้เสียภาษีมีอยู่แล้วด้วยต้นทุนต่ำ มาตรา ๗๓ และมาตรา ๘๑ แห่งพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างวางแรงจูงใจไว้สามชั้น คือ ข้อสันนิษฐานว่าเห็นชอบเมื่อฝ่ายปกครองนิ่งเฉย ข้อห้ามวินิจฉัยให้เสียภาษีมากขึ้น และดอกเบี้ยเงินคืนร้อยละหนึ่งต่อเดือน

Steven Shavell อธิบายในบทความ "The Appeals Process as a Means of Error Correction" (กระบวนการอุทธรณ์ในฐานะเครื่องมือแก้ความผิดพลาด) ว่าระบบอุทธรณ์ทำให้สังคมใช้ข้อมูลที่คู่กรณีมีอยู่เกี่ยวกับคำวินิจฉัยที่ผิด เพื่อลดความผิดพลาดด้วยต้นทุนต่ำ เพราะองค์กรชั้นอุทธรณ์ต้องทำงานเฉพาะในคดีส่วนน้อยที่คู่กรณีเลือกโต้แย้ง และวิธีนี้อาจดีกว่าการเพิ่มคุณภาพของการวินิจฉัยชั้นแรกทุกเรื่อง³² ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเป็นกรณีที่หลักนี้ใช้ได้ชัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเมินแปลงที่ดินจำนวนมากพร้อมกันทุกปีจากข้อมูลทะเบียน ขณะที่ข้อเท็จจริงซึ่งเปลี่ยนผลการประเมิน เช่น การใช้เป็นที่อยู่อาศัยจริง การทำเกษตรกรรมจริง หรือชื่อในทะเบียนบ้านในวันที่ ๑ มกราคม อยู่ในความรู้ของผู้เสียภาษี ความไม่สมมาตรของข้อมูล (information asymmetry หมายถึงสภาพที่ฝ่ายหนึ่งรู้ข้อเท็จจริงมากกว่าอีกฝ่าย) จึงเอียงไปทางผู้เสียภาษี และมาตรา ๗๓ เปิดทางให้ข้อมูลนั้นเข้าสู่ระบบด้วยต้นทุนต่ำที่สุด คือคำร้องต่อผู้ประเมินเอง

การออกแบบมาตรา ๗๓ วรรคสอง ซึ่งให้ถือว่าเห็นชอบเมื่อผู้บริหารท้องถิ่นพิจารณาไม่เสร็จภายในหกสิบวัน เป็นการโยนต้นทุนของความล่าช้าไปที่ฝ่ายซึ่งควบคุมความล่าช้านั้นได้ ถ้ากฎหมายให้ความเงียบเท่ากับการปฏิเสธ ฝ่ายปกครองจะได้ประโยชน์จากการไม่พิจารณา และผู้เสียภาษีต้องเดินไปสู่ชั้นอุทธรณ์ที่มีต้นทุนสูงกว่า มาตรา ๘๑ วรรคสองซึ่งห้ามวินิจฉัยให้เรียกเก็บเกินกว่าที่ประเมิน ลดความเสี่ยงของการอุทธรณ์ ทำให้ผู้เสียภาษีที่มีข้อโต้แย้งจริงไม่ถูกยับยั้งด้วยความกลัวว่าภาระจะเพิ่ม ส่วนดอกเบี้ยร้อยละหนึ่งต่อเดือนนับแต่วันชำระตามมาตรา ๘๑ วรรคหก ทำให้การ "ชำระก่อนแล้วโต้แย้ง" ไม่เป็นการเสียประโยชน์ทางการเงินของผู้ที่ชนะในที่สุด ซึ่งสอดคล้องกับมาตรา ๗๓ วรรคห้าที่ไม่ให้การคัดค้านทุเลาการชำระ หากไม่มีดอกเบี้ยชดเชย หลักไม่ทุเลาการชำระจะกลายเป็นต้นทุนที่ผู้เสียภาษีที่ถูกต้องต้องรับไว้เอง

ในทางการคลังสาธารณะ John Norregaard แห่งกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) สรุปว่าภาษีทรัพย์สินถูกมองว่าน่าจะเป็นภาษีที่ไม่เป็นที่นิยมที่สุดในบรรดาเครื่องมือภาษี ส่วนหนึ่งเพราะผู้เสียภาษีเห็นภาระได้ชัดและหลีกเลี่ยงยาก และชี้ว่าราคาประเมินมักตามไม่ทันราคาตลาด ในบางกรณีเพราะการบริหารที่ไม่มีคุณภาพ³³ ข้อสังเกตนี้เชื่อมกับหน้าที่ของหมวด ๑๐ โดยตรง ภาษีที่ประชาชนเห็นภาระชัดและเกิดซ้ำทุกปีต้องพึ่งความเชื่อถือของผู้เสียภาษีต่อความถูกต้องของการประเมิน ช่องทางคัดค้านที่ใช้ได้จริงจึงเป็นทั้งเครื่องมือแก้ความผิดพลาดรายแปลงและเครื่องมือสร้างความชอบธรรมของภาษีทั้งระบบ ความเห็นของศาลรัฐธรรมนูญเยอรมนีในปี ค.ศ. ๒๐๑๘ ซึ่งถือว่าการไม่ปรับราคาฐานเป็นเวลานานก่อให้เกิดความไม่เท่าเทียม เป็นตัวอย่างของต้นทุนที่เกิดเมื่อการประเมินห่างจากความเป็นจริงจนผู้เสียภาษีจำนวนมากโต้แย้งพร้อมกัน

ข้อจำกัดของการออกแบบไทยอยู่ที่กำหนดเวลาสั้นและผลทางกฎหมายที่เคร่งครัด คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๔๘๒/๒๕๔๖ และ ๕๘๗๕/๒๕๔๓ แสดงว่าการพลาดกำหนดปิดทางโต้แย้งการประเมินแทบทั้งหมด ในทางเศรษฐศาสตร์ กำหนดเวลาสั้นลดต้นทุนความไม่แน่นอนของรายได้ท้องถิ่น แต่เพิ่มต้นทุนการปฏิบัติตามกฎหมาย (compliance cost หมายถึงต้นทุนที่ผู้เสียภาษีต้องใช้เพื่อปฏิบัติตามกฎหมาย) ของผู้เสียภาษีที่มีทรัพย์สินหลายแปลงในหลายท้องถิ่น ซึ่งได้รับแบบประเมินพร้อมกันในเดือนเดียว ผลในทางปฏิบัติสำหรับเจ้าของทรัพย์สินหลายแปลงคือ ต้องมีระบบตรวจแบบประเมินทุกฉบับภายในสามสิบวันนับแต่ได้รับ ไม่ใช่รอตรวจเมื่อครบกำหนดชำระในเดือนเมษายน

ข้อพิจารณาในการเตรียมคำคัดค้านและคำอุทธรณ์ภาษีที่ดินตามมาตรา ๗๓ และมาตรา ๘๑

การเตรียมคำคัดค้านตามมาตรา ๗๓ แห่งพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างควรเริ่มจากการตรวจรายการในแบบประเมินตามมาตรา ๔๔ วรรคสอง ตรวจอำนาจผู้ลงนามตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๔๑๙ - ๓๔๒๐/๒๕๕๓ คำนวณวันครบกำหนดทุกชั้น และตัดสินเรื่องการชำระหรือการขอทุเลาก่อนสิ้นเดือนเมษายน

ขั้นแรกคือการตรวจแบบประเมินกับข้อเท็จจริงทางทะเบียนและการใช้ประโยชน์จริง รายการตามมาตรา ๔๔ วรรคสองคือจุดตรวจหลัก ได้แก่ รายการที่ดินหรือสิ่งปลูกสร้าง ราคาประเมินทุนทรัพย์ อัตราภาษี และจำนวนภาษี ประเด็นที่ศาลฎีกาวินิจฉัยแล้ว เช่น ชื่อในหนังสือกรรมสิทธิ์และทะเบียนบ้านในวันที่ ๑ มกราคมตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๔๔/๒๕๖๙ หรือหน่วยของการยกเว้นในห้องชุดกรรมสิทธิ์รวมตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๒๒๗/๒๕๖๘ ควรใช้เป็นตัวกรองว่าข้อโต้แย้งใดมีฐานทางกฎหมายเพียงพอ ข้อโต้แย้งที่ขัดกับแนวคำพิพากษาที่วางไว้แล้วมีต้นทุนสูงและโอกาสต่ำ

ขั้นที่สองคือการตรวจอำนาจผู้ยื่น สำหรับบุคคลธรรมดาที่ให้ผู้อื่นยื่นแทน และสำหรับนิติบุคคลทุกกรณี หนังสือมอบอำนาจและหนังสือรับรองนิติบุคคลต้องมีผลในวันที่ยื่นคำร้อง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๔๑๙ - ๓๔๒๐/๒๕๕๓ ถือว่าการมอบอำนาจที่ทำหลังวันยื่นคำร้องให้สัตยาบันย้อนหลังไม่ได้ และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๓๖๑๖/๒๕๕๔ ถือว่าการที่ฝ่ายปกครองรับคำร้องไว้ไม่ได้รับรองอำนาจของผู้ลงนาม ความบกพร่องในขั้นนี้จึงไม่ปรากฏผลจนถึงชั้นศาล ซึ่งเป็นเวลาที่แก้ไขไม่ได้แล้ว

ขั้นที่สามคือการคำนวณกำหนดเวลาทุกชั้นตั้งแต่วันแรก คือ สามสิบวันสำหรับคัดค้านนับแต่วันได้รับแจ้ง หกสิบวันที่ผู้บริหารท้องถิ่นต้องพิจารณา สามสิบวันสำหรับอุทธรณ์นับแต่ได้รับหนังสือแจ้งผล หกสิบวันบวกสามสิบวันที่คณะกรรมการต้องวินิจฉัย และสามสิบวันสำหรับฟ้องศาลตามมาตรา ๘๒ หรือตามมาตรา ๘๑ วรรคสี่ ขั้นที่สี่คือการตัดสินเรื่องเงิน ภาษีส่วนที่เท่ากับปีก่อนต้องชำระภายในเดือนเมษายนตามมาตรา ๔๖ ส่วนต่างที่เพิ่มขึ้นจะขอทุเลาตามมาตรา ๗๓ วรรคห้า หรือชำระแล้วขอคืนพร้อมดอกเบี้ยตามมาตรา ๘๑ วรรคหก เป็นการชั่งระหว่างเบี้ยปรับตามมาตรา ๖๘ กับต้นทุนเงินของผู้เสียภาษี

การคัดค้านภาษีที่ดินเป็นงานที่ผลขึ้นกับความครบถ้วนของชั้นแรก เพราะชั้นอุทธรณ์และชั้นศาลพิจารณาจากคำโต้แย้งและพยานหลักฐานที่วางไว้ตั้งแต่คำคัดค้าน สำนักงานรับตรวจแบบประเมิน วิเคราะห์ประเด็นตามตัวบทและแนวคำพิพากษา ร่างคำคัดค้าน คำอุทธรณ์ และคำร้องขอทุเลา และดำเนินการต่อในชั้นศาลภาษีอากรกลาง รายละเอียดบริการอยู่ที่หน้า อุทธรณ์การประเมินภาษีอากร และ กระบวนการพิจารณาคดีในศาลภาษีอากร

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการอุทธรณ์ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการอุทธรณ์ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง ได้แก่ กำหนดเวลาคัดค้านและอุทธรณ์ หน่วยงานที่รับคำร้อง การชำระภาษีระหว่างโต้แย้ง กรณีฝ่ายปกครองไม่พิจารณาในกำหนด ศาลที่มีอำนาจ และดอกเบี้ยเงินคืน คำตอบสรุปจากมาตรา ๗๓ ถึงมาตรา ๘๒ แห่งพระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ และคำพิพากษาศาลฎีกา

อุทธรณ์ภาษีที่ดินต้องทำภายในกี่วัน: อุทธรณ์ภาษีที่ดินมีกำหนดสามชั้น ชั้นละ 30 วัน คือ ยื่นคำร้องคัดค้านต่อผู้บริหารท้องถิ่นภายใน 30 วันนับแต่ได้รับแจ้งการประเมินตามมาตรา ๗๓ วรรคหนึ่ง อุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ภายใน 30 วันนับแต่ได้รับหนังสือแจ้งผลการพิจารณาคำคัดค้านตามมาตรา ๗๓ วรรคสี่ และฟ้องศาลภายใน 30 วันนับแต่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยอุทธรณ์ตามมาตรา ๘๒
คัดค้านภาษีที่ดินยื่นที่ใคร: คำร้องคัดค้านยื่นต่อผู้บริหารท้องถิ่นขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ประเมินภาษีตามแบบที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยประกาศกำหนด ส่วนคำอุทธรณ์ก็ยื่นต่อผู้บริหารท้องถิ่นเช่นกัน แล้วผู้บริหารท้องถิ่นต้องส่งต่อไปยังคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีภายในสิบห้าวันตามมาตรา ๗๓ วรรคสี่
ระหว่างคัดค้านหรืออุทธรณ์ ต้องชำระภาษีที่ดินหรือไม่: ต้องชำระ มาตรา ๗๓ วรรคห้าบัญญัติว่าการคัดค้านและการอุทธรณ์ไม่เป็นการทุเลาการชำระภาษี เว้นแต่ผู้เสียภาษียื่นคำร้องขอทุเลาและผู้บริหารท้องถิ่นมีคำสั่งให้ทุเลา ซึ่งทุเลาได้เฉพาะส่วนต่างที่เพิ่มขึ้นจากภาษีปีก่อนและอาจสั่งให้วางประกัน การไม่ชำระภายในเดือนเมษายนตามมาตรา ๔๖ ทำให้เสียเบี้ยปรับตามมาตรา ๖๘
ถ้าผู้บริหารท้องถิ่นไม่พิจารณาคำคัดค้านภายในกำหนดจะเป็นอย่างไร: มาตรา ๗๓ วรรคสองให้ผู้บริหารท้องถิ่นพิจารณาให้เสร็จภายในหกสิบวันนับแต่ได้รับคำร้อง ถ้าไม่เสร็จ ให้ถือว่าผู้บริหารท้องถิ่นเห็นชอบกับคำร้องของผู้เสียภาษี ส่วนในชั้นอุทธรณ์ ถ้าคณะกรรมการวินิจฉัยไม่เสร็จในกำหนดตามมาตรา ๘๑ ผู้อุทธรณ์ฟ้องศาลได้ภายใน 30 วันนับแต่พ้นกำหนด
ฟ้องคดีภาษีที่ดินที่ศาลใด และฟ้องโดยไม่คัดค้านก่อนได้หรือไม่: คดีอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการตามกฎหมายภาษีอยู่ในอำนาจศาลภาษีอากรตามมาตรา ๗ (๑) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรฯ และคำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๔๔/๒๕๖๙ ๓๒๒๗/๒๕๖๘ และ ๓๕๘๙/๒๕๖๗ เริ่มที่ศาลภาษีอากรกลาง มาตรา ๘ ของกฎหมายเดียวกันให้ฟ้องได้ต่อเมื่อคัดค้านและอุทธรณ์ครบตามหลักเกณฑ์และระยะเวลาแล้ว จึงฟ้องโดยข้ามขั้นตอนไม่ได้
ชนะอุทธรณ์ภาษีที่ดินแล้วได้ดอกเบี้ยหรือไม่: ได้ มาตรา ๘๑ วรรคหกให้คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์สั่งผู้บริหารท้องถิ่นจ่ายดอกเบี้ยร้อยละหนึ่งต่อเดือนหรือเศษของเดือนของเงินที่ได้รับคืน ไม่คิดทบต้น นับแต่วันที่ชำระภาษีถึงวันที่มีคำวินิจฉัยให้คืนเงิน แต่ไม่เกินจำนวนเงินที่ได้รับคืน และต้องมารับเงินคืนภายในหนึ่งปีนับแต่ได้รับแจ้ง

เชิงอรรถ

1.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๔๔ "ในแต่ละปี ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแจ้งการประเมินภาษี โดยส่งแบบประเมินภาษีให้แก่ผู้เสียภาษีตามมาตรา ๙ ภายในเดือนกุมภาพันธ์
การแจ้งการประเมินภาษีและแบบประเมินภาษี ให้เป็นไปตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยประกาศกำหนด ซึ่งอย่างน้อยต้องมีรายการที่ดินหรือสิ่งปลูกสร้าง ราคาประเมินทุนทรัพย์ อัตราภาษีและจำนวนภาษีที่ต้องชำระ" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
2.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๘๒ "ผู้อุทธรณ์มีสิทธิอุทธรณ์คำวินิจฉัยของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษี โดยฟ้องเป็นคดีต่อศาลภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำวินิจฉัยอุทธรณ์" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
3.พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากร พ.ศ. ๒๕๒๘ มาตรา ๗ "ศาลภาษีอากรมีอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีแพ่งในเรื่องต่อไปนี้
(๑) คดีอุทธรณ์คำวินิจฉัยของเจ้าพนักงานหรือคณะกรรมการตามกฎหมายเกี่ยวกับภาษีอากร
(๒) คดีพิพาทเกี่ยวกับสิทธิเรียกร้องของรัฐในหนี้ค่าภาษีอากร
(๓) คดีพิพาทเกี่ยวกับการขอคืนค่าภาษีอากร
(๔) คดีพิพาทเกี่ยวกับสิทธิหรือหน้าที่ตามข้อผูกพันซึ่งได้ทำขึ้นเพื่อประโยชน์แก่การจัดเก็บภาษีอากร
(๕) คดีที่มีกฎหมายบัญญัติให้อยู่ในอำนาจศาลภาษีอากร" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
4.คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 144/2569 (ศาลฎีกาแผนกคดีภาษีอากร) "การจะได้รับสิทธิยกเว้นมูลค่าของฐานภาษีในการคำนวณภาษีไม่เกินห้าสิบล้านบาท ตาม พ.ร.บ.ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. 2562 มาตรา 41 อันเป็นบทบัญญัติแห่งการยกเว้นภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างนั้น ต้องตีความอย่างเคร่งครัด … การใช้หลักฐานทางทะเบียนที่ดินที่ไม่มีใครโต้แย้งความถูกต้องเป็นหลักเกณฑ์ในการพิจารณาถึงความเป็นเจ้าของย่อมทำให้การประเมินและการจัดเก็บภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างเกิดความแน่นอน ชัดเจน และเป็นธรรมทั้งสำหรับผู้ประเมินภาษีและผู้มีหน้าที่เสียภาษี …" ลำดับคดีตามคำพิพากษา: ได้รับแจ้งการประเมินวันที่ 12 พฤษภาคม 2565 ยื่นคำร้องคัดค้านวันที่ 23 พฤษภาคม 2565 คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีประจำจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ยกอุทธรณ์ ศาลภาษีอากรกลางพิพากษาให้เพิกถอนคำสั่งของคณะกรรมการและคืนเงินภาษี ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษพิพากษากลับให้ยกฟ้อง ศาลฎีกาพิพากษายืน (ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา deka.supremecourt.or.th · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
5.คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3227/2568 (ศาลฎีกาแผนกคดีภาษีอากร) "… สิ่งปลูกสร้างที่เป็นห้องชุดได้รับยกเว้นมูลค่าของฐานภาษีตามราคาประเมินทุนทรัพย์ห้องชุดไม่เกินห้าสิบล้านบาทแรก โดยมิได้คำนึงถึงว่าที่ดินและสิ่งปลูกสร้างดังกล่าวมีเจ้าของกรรมสิทธิ์เพียงคนเดียวหรือเป็นกรรมสิทธิ์รวม หรืออีกนัยหนึ่งคือมิได้พิจารณาจากสิทธิของเจ้าของทรัพย์สินหรือจำนวนผู้ถือกรรมสิทธิ์แต่พิจารณาจากตัวทรัพย์เป็นสำคัญ …" ลำดับคดี: โจทก์ที่ 1 ยื่นคำร้องคัดค้านต่อผู้อำนวยการเขตปทุมวันซึ่งปฏิบัติราชการแทนผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร โจทก์ทั้งสองอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีกรุงเทพมหานครซึ่งยกอุทธรณ์ ศาลภาษีอากรกลางพิพากษายกฟ้อง ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษพิพากษายืน ศาลฎีกาพิพากษายืน (ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา deka.supremecourt.or.th · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
6.คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3589/2567 (ศาลฎีกาแผนกคดีภาษีอากร) "การที่รัฐหรือหน่วยงานของรัฐมีทรัพย์สินใช้ในกิจการและมีการเรียกเก็บเงินจากประชาชนไม่ได้หมายความว่าจะถือเป็นการใช้หาผลประโยชน์อันจะไม่ได้รับยกเว้นการจัดเก็บภาษีตามความใน พ.ร.บ.ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. 2562 มาตรา 8 (1) เสมอไป แต่ต้องพิจารณารูปแบบของหน่วยงาน ประเภทของกิจการลักษณะการดำเนินงาน วัตถุประสงค์ การได้มาและลักษณะของการใช้ทรัพย์สินนั้น และปัจจัยอื่นประกอบด้วย …" ผลคดี: ศาลภาษีอากรกลางและศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษให้ยกฟ้อง ศาลฎีกาพิพากษากลับ "ให้เพิกถอนการประเมินภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างของจำเลยและคำวินิจฉัยของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีประจำจังหวัดนครปฐม กับให้จำเลยคืนเงินภาษี 839.36 บาท แก่โจทก์" (ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา deka.supremecourt.or.th · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
7.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๗๓ ตัวบทเต็มหกวรรคยกไว้ในเนื้อความ ถ้อยคำที่เป็นจุดชี้ขาดของการนิ่งเฉยคือวรรคสอง "ผู้บริหารท้องถิ่นต้องพิจารณาคำร้องของผู้เสียภาษีตามวรรคหนึ่งให้แล้วเสร็จภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำร้องดังกล่าว และแจ้งคำสั่งพร้อมด้วยเหตุผลเป็นหนังสือไปยังผู้เสียภาษีโดยไม่ชักช้า กรณีที่ผู้บริหารท้องถิ่นพิจารณาคำร้องของผู้เสียภาษีไม่แล้วเสร็จภายในระยะเวลาดังกล่าว ให้ถือว่าผู้บริหารท้องถิ่นเห็นชอบกับคำร้องของผู้เสียภาษี" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
8.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๔๖ "ให้ผู้เสียภาษีชำระภาษีตามแบบแจ้งการประเมินภาษีภายในเดือนเมษายนของทุกปี" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
9.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๖๘ "ในกรณีที่ผู้เสียภาษีมิได้ชำระภาษีภายในเวลาที่กำหนด ให้เสียเบี้ยปรับร้อยละสี่สิบของจำนวนภาษีค้างชำระ เว้นแต่ผู้เสียภาษีได้ชำระภาษีก่อนจะได้รับหนังสือแจ้งเตือนตามมาตรา ๖๑ ให้เสียเบี้ยปรับร้อยละสิบของจำนวนภาษีค้างชำระ" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
10.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๓ "ในกรณีที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นพบว่ามีการประเมินภาษีผิดพลาดหรือไม่ครบถ้วน ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีอำนาจทบทวนการประเมินภาษีให้ถูกต้องตามที่ผู้เสียภาษีมีหน้าที่ต้องเสียได้ ทั้งนี้ ให้นำความในมาตรา ๔๔ วรรคสอง และมาตรา ๔๕ มาใช้บังคับโดยอนุโลม
การทบทวนการประเมินภาษีตามวรรคหนึ่ง จะกระทำมิได้ เมื่อพ้นสามปีนับแต่วันสุดท้ายแห่งกำหนดเวลาการชำระภาษีตามพระราชบัญญัตินี้
ในกรณีที่ต้องมีการชำระภาษีเพิ่มเติม ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแจ้งการประเมินภาษีตามวรรคหนึ่ง และส่งแบบประเมินภาษีให้แก่ผู้เสียภาษี และให้ผู้เสียภาษีชำระภาษีที่ต้องเสียเพิ่มเติมโดยไม่ต้องเสียเบี้ยปรับหรือเงินเพิ่มภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับแจ้งการประเมิน
ในกรณีที่มีการชำระภาษีไว้เกินจำนวนที่จะต้องเสีย ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหนังสือแจ้งให้ผู้เสียภาษีทราบภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ตรวจสอบพบว่ามีการประเมินภาษีผิดพลาด เพื่อให้มารับเงินที่ชำระเกินคืนภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับหนังสือแจ้ง" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
11.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๖๑ "เพื่อประโยชน์ในการเร่งรัดภาษีค้างชำระ ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหนังสือแจ้งเตือนผู้เสียภาษีที่มีภาษีค้างชำระภายในเดือนพฤษภาคมของปี เพื่อให้มาชำระภาษีค้างชำระพร้อมทั้งเบี้ยปรับและเงินเพิ่มตามที่กำหนดในหมวด ๙" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
12.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๕๔ "ผู้ใดเสียภาษีโดยไม่มีหน้าที่ต้องเสียหรือเสียภาษีเกินกว่าจำนวนที่ต้องเสียไม่ว่าโดยความผิดพลาดของตนเองหรือจากการประเมินขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้นั้นมีสิทธิได้รับเงินคืน
การขอรับเงินคืนตามวรรคหนึ่ง ให้ยื่นคำร้องต่อผู้บริหารท้องถิ่นตามแบบที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยประกาศกำหนด ภายในสามปีนับแต่วันที่ชำระภาษี ในการนี้ ให้ผู้ยื่นคำร้องส่งเอกสารหลักฐาน หรือคำชี้แจงใด ๆ ประกอบคำร้องด้วย
ให้ผู้บริหารท้องถิ่นพิจารณาคำร้องให้เสร็จสิ้นและแจ้งผลการพิจารณาคำร้องให้ผู้ยื่นคำร้องทราบภายในเก้าสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำร้อง ทั้งนี้ ในกรณีที่ผู้บริหารท้องถิ่นเห็นว่าผู้ยื่นคำร้องมีสิทธิได้รับเงินคืน ให้ผู้บริหารท้องถิ่นมีคำสั่งคืนเงินให้แก่ผู้ยื่นคำร้อง โดยต้องแจ้งคำสั่งให้ผู้ยื่นคำร้องทราบภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้มีคำสั่ง
ในกรณีที่ผู้บริหารท้องถิ่นเห็นว่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นประเมินภาษีผิดพลาด ให้ผู้บริหารท้องถิ่นสั่งให้ดอกเบี้ยแก่ผู้ได้รับคืนเงินในอัตราร้อยละหนึ่งต่อเดือนหรือเศษของเดือนของเงินที่ได้รับคืนโดยไม่คิดทบต้น นับแต่วันที่ยื่นคำร้องขอรับคืนเงินจนถึงวันที่คืนเงิน แต่ต้องไม่เกินจำนวนเงินที่ได้รับคืน
ถ้าผู้ยื่นคำร้องไม่มารับเงินคืนภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ได้รับแจ้ง ให้เงินนั้นตกเป็นขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
13.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๗๔ วรรคหนึ่ง "ให้มีคณะกรรมการคณะหนึ่ง เรียกว่า “คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีประจำจังหวัด” ประกอบด้วย ผู้ว่าราชการจังหวัด เป็นประธานกรรมการ เจ้าพนักงานที่ดินจังหวัด ธนารักษ์พื้นที่ โยธาธิการและผังเมืองจังหวัด สรรพากรพื้นที่ที่ผู้ว่าราชการจังหวัดแต่งตั้งจำนวนหนึ่งคน ผู้แทนของผู้บริหารท้องถิ่นขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในจังหวัดจำนวนไม่เกินสองคน เป็นกรรมการโดยตำแหน่ง และผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งประธานกรรมการและกรรมการโดยตำแหน่งแต่งตั้งอีกจำนวนไม่เกินสองคน เป็นกรรมการ" วรรคสาม "ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดแต่งตั้งข้าราชการสังกัดสำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัด เป็นเลขานุการและผู้ช่วยเลขานุการ" ส่วนวรรคสองว่าด้วยวิธีที่ผู้บริหารท้องถิ่นในจังหวัดร่วมกันเลือกผู้แทนตามระเบียบของกระทรวงมหาดไทย (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
14.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๗๕ "ให้มีคณะกรรมการคณะหนึ่ง เรียกว่า “คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีกรุงเทพมหานคร” ประกอบด้วย ปลัดกระทรวงมหาดไทย เป็นประธานกรรมการ อธิบดีกรมที่ดิน อธิบดีกรมธนารักษ์ อธิบดีกรมโยธาธิการและผังเมือง อธิบดีกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น อธิบดีกรมสรรพากร ผู้อำนวยการสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง ปลัดกรุงเทพมหานคร เป็นกรรมการโดยตำแหน่ง และผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งประธานกรรมการและกรรมการโดยตำแหน่งแต่งตั้งอีกจำนวนไม่เกินสองคน เป็นกรรมการ
ให้ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานครแต่งตั้งข้าราชการสังกัดกรุงเทพมหานคร เป็นเลขานุการและผู้ช่วยเลขานุการ
เบี้ยประชุมของคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีกรุงเทพมหานคร ให้เบิกจ่ายจากงบประมาณของกรุงเทพมหานคร" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
15.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๗๙ "ในการปฏิบัติหน้าที่ กรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีผู้ใดมีส่วนได้เสียในเรื่องใดจะเข้าร่วมพิจารณาหรือร่วมวินิจฉัยลงมติในเรื่องนั้นมิได้" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
16.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๘๐ "เพื่อประโยชน์ในการวินิจฉัยอุทธรณ์ ให้คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีมีอำนาจออกหนังสือเรียกผู้อุทธรณ์หรือบุคคลซึ่งเกี่ยวข้อง มาให้ถ้อยคำหรือให้ส่งเอกสารหรือหลักฐานอื่นใดมาแสดงได้ โดยให้เวลาแก่บุคคลดังกล่าวไม่น้อยกว่าสิบห้าวันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือเรียก
ผู้อุทธรณ์ผู้ใดไม่ปฏิบัติตามหนังสือเรียกตามวรรคหนึ่ง โดยไม่มีเหตุผลอันสมควร คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษีจะยกอุทธรณ์นั้นเสียก็ได้" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
17.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๘๑ ตัวบทเต็มเจ็ดวรรคยกไว้ในเนื้อความ อำนาจของคณะกรรมการอยู่ในวรรคหนึ่ง "คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์การประเมินภาษี มีอำนาจสั่งไม่รับอุทธรณ์ ยกอุทธรณ์ เพิกถอนหรือแก้ไขการประเมินขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือให้ผู้อุทธรณ์ได้รับการลดหรือยกเว้นภาษีหรือได้คืนภาษี" และสิทธิฟ้องเมื่อวินิจฉัยไม่ทันกำหนดอยู่ในวรรคสี่ (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
18.พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากร พ.ศ. ๒๕๒๘ มาตรา ๘ "คดีตามมาตรา ๗ (๑) ในกรณีที่กฎหมายเกี่ยวกับภาษีอากรบัญญัติให้คัดค้านหรืออุทธรณ์คำสั่งหรือคำวินิจฉัยต่อเจ้าพนักงานหรือคณะกรรมการตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และระยะเวลาที่กำหนดไว้ จะฟ้องคดีในศาลภาษีอากรได้ก็ต่อเมื่อได้มีการปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และระยะเวลาเช่นว่านั้น และได้มีการวินิจฉัยชี้ขาดคำคัดค้านหรือคำอุทธรณ์นั้นเสร็จสิ้นแล้ว" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
19.คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3419 - 3420/2553 "… เมื่อโจทก์ไม่ได้มอบฉันทะเป็นลายลักษณ์อักษรให้ ส. ลงนามแทนตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 37 แห่ง พ.ร.บ.ภาษีโรงเรือนและที่ดินฯ ทั้งเป็นกรณีที่โจทก์ไม่อาจให้สัตยาบันในภายหลังได้กรณีจึงต้องถือว่าโจทก์ไม่ได้ยื่นคำร้องขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ โจทก์จึงไม่มีอำนาจฟ้องตามมาตรา 7 (1) และมาตรา 8 แห่ง พ.ร.บ.จัดตั้งศาลภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากรฯ" ข้อความส่วนต้นของคำพิพากษาวินิจฉัยว่าศาลภาษีอากรกลางมีอำนาจขยายระยะเวลาที่กำหนดไว้ใน พ.ร.บ.จัดตั้งศาลภาษีอากรฯ ตามมาตรา 19 (ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา deka.supremecourt.or.th · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
20.คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3616/2554 "ไม่มีบทกฎหมายใดที่บัญญัติให้ถือว่าการที่เทศบาลนครจำเลยรับคำร้องขอให้พิจารณาการประเมินใหม่ของโจทก์ไว้พิจารณาและมีคำวินิจฉัยแล้ว เป็นการรับรองว่าผู้ลงลายมือชื่อในคำร้องมีอำนาจกระทำการแทนโจทก์ … คำร้องขอให้พิจารณาการประเมินภาษีโรงเรือนและที่ดินที่ ป. ยื่นต่อจำเลย เป็นการยื่นคำร้องที่ผู้รับประเมินมิได้ลงนามหรือมอบฉันทะเป็นลายลักษณ์อักษรให้ตัวแทนลงนาม จึงไม่ชอบด้วย พ.ร.บ.ภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ.2475 มาตรา 26 และมาตรา 27 โจทก์ย่อมไม่มีสิทธินำคดีมาฟ้องต่อศาลตามมาตรา 7 (1) และมาตรา 8 แห่ง พ.ร.บ.จัดตั้งภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากร พ.ศ.2528" (ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา deka.supremecourt.or.th · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
21.คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 482/2546 "กำหนดระยะเวลาที่ให้ผู้รับการประเมินภาษีโรงเรือนและที่ดินฟ้องคดีต่อศาล … โดยต้องฟ้องภายใน 30 วัน นับตั้งแต่วันรับแจ้งความให้ทราบคำชี้ขาดตามมาตรา 31 วรรคแรก แห่ง พ.ร.บ. ภาษีโรงเรือนและที่ดิน พ.ศ. 2475 นั้น เป็นกำหนดระยะเวลาที่กฎหมายบัญญัติให้ผู้รับประเมินฟ้องต่อศาลและศาลในกรณีนี้คือศาลภาษีอากรกลาง กำหนดระยะเวลาดังกล่าวมิใช่อายุความฟ้องร้องตาม ป.พ.พ. บรรพ 1 ลักษณะ 6 จึงนำบทบัญญัติเรื่องอายุความสะดุดหยุดลงมาใช้บังคับไม่ได้ … ปัญหานี้เป็นปัญหาข้อกฎหมายอันเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลฎีกามีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยได้เอง" (ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา deka.supremecourt.or.th · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
22.พระราชบัญญัติจัดตั้งศาลภาษีอากรและวิธีพิจารณาคดีภาษีอากร พ.ศ. ๒๕๒๘ มาตรา ๑๙ "ระยะเวลาตามที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัตินี้ หรือตามที่ศาลภาษีอากรกำหนด ศาลภาษีอากรมีอำนาจย่นหรือขยายได้ตามความจำเป็นและเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
23.คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5875/2543 "จำเลยมิได้โต้แย้งคำชี้ขาดการประเมินค่ารายปีและค่าภาษีโรงเรือนและที่ดินภายในกำหนดระยะเวลาตามกฎหมาย จึงไม่มีสิทธิโต้แย้งต่อศาลได้ว่าการประเมินภาษีโรงเรือนและที่ดินไม่ชอบ ไม่ว่าผู้รับประเมินจะอยู่ในฐานะโจทก์หรือจำเลยอย่างไรก็ตาม เมื่อโจทก์นำคดีมาฟ้องให้จำเลยชำระค่าภาษีตามที่พนักงานเจ้าหน้าที่ของโจทก์ประเมิน ภาระการพิสูจน์จึงตกแก่โจทก์ที่จะต้องนำสืบให้ประจักษ์ว่าการประเมินของพนักงานเจ้าหน้าที่ถูกต้องชอบด้วยกฎหมาย เมื่อข้อเท็จจริงปรากฏว่าโรงแรมของจำเลยมีห้องพักจำนวน 119 ห้อง แต่พนักงานเจ้าหน้าที่ของโจทก์นำห้องพักรวม 124 ห้องมาคำนวณค่ารายปีและค่าภาษี จึงเกินกว่าจำนวนห้องพักที่มีอยู่จริงการคำนวณในส่วนที่เกินไปจึงไม่ชอบด้วยกฎหมาย" (ระบบสืบค้นคำพิพากษาศาลฎีกา deka.supremecourt.or.th · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
24.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๔๑ "ในกรณีที่ดินและสิ่งปลูกสร้างที่เจ้าของซึ่งเป็นบุคคลธรรมดาใช้เป็นที่อยู่อาศัย และมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านตามกฎหมายว่าด้วยการทะเบียนราษฎรในวันที่ ๑ มกราคมของปีภาษีนั้น ให้ได้รับยกเว้นมูลค่าของฐานภาษีในการคำนวณภาษีไม่เกินห้าสิบล้านบาท
ในกรณีที่บุคคลธรรมดาเป็นเจ้าของสิ่งปลูกสร้าง แต่ไม่ได้เป็นเจ้าของที่ดิน และใช้สิ่งปลูกสร้างดังกล่าวเป็นที่อยู่อาศัย และมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านตามกฎหมายว่าด้วยการทะเบียนราษฎรในวันที่ ๑ มกราคมของปีภาษีนั้น ให้ได้รับยกเว้นมูลค่าของฐานภาษีในการคำนวณภาษีไม่เกินสิบล้านบาท
ให้รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังประกาศกำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการเพื่อคำนวณการยกเว้นมูลค่าของฐานภาษีตามวรรคหนึ่งและวรรคสอง
มิให้นำความในวรรคหนึ่งหรือวรรคสองมาใช้บังคับกับที่ดินและสิ่งปลูกสร้างหรือสิ่งปลูกสร้างที่เจ้าของซึ่งเป็นบุคคลธรรมดาใช้เป็นที่อยู่อาศัยและมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านตามกฎหมายว่าด้วยการทะเบียนราษฎรในวันที่ ๑ มกราคมของปีภาษีนั้น ซึ่งต้องย้ายชื่อออกจากทะเบียนบ้านดังกล่าวเพราะเหตุจำเป็นทางราชการตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยร่วมกันประกาศกำหนด โดยให้ถือเอาที่ดินและสิ่งปลูกสร้างหรือสิ่งปลูกสร้างก่อนการย้ายชื่อออกจากทะเบียนบ้านตามกฎหมายว่าด้วยการทะเบียนราษฎร เป็นที่ดินและสิ่งปลูกสร้างหรือสิ่งปลูกสร้างที่ได้รับการยกเว้นมูลค่าของฐานภาษีในการคำนวณภาษีตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง" (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
25.พระราชบัญญัติภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง พ.ศ. ๒๕๖๒ มาตรา ๘ วรรคต้นและ (๑) "ให้ที่ดินหรือสิ่งปลูกสร้างที่เป็นทรัพย์สินดังต่อไปนี้ได้รับยกเว้นจากการจัดเก็บภาษีตามพระราชบัญญัตินี้
(๑) ทรัพย์สินของรัฐหรือของหน่วยงานของรัฐซึ่งใช้ในกิจการของรัฐหรือของหน่วยงานของรัฐหรือในกิจการสาธารณะ ทั้งนี้ โดยมิได้ใช้หาผลประโยชน์" อนุมาตรา (๒) ถึง (๑๒) ว่าด้วยทรัพย์สินประเภทอื่น เช่น ที่ทำการองค์การระหว่างประเทศ ศาสนสมบัติ ทรัพย์ส่วนกลางของอาคารชุด และสาธารณูปโภคของที่ดินจัดสรร ซึ่งไม่เกี่ยวกับประเด็นของบทความ (ฐานข้อมูลกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา searchlaw.ocs.go.th ฉบับปัจจุบัน · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
26.地方税法 (昭和二十五年法律第二百二十六号) 第四百三十二条第一項 "固定資産税の納税者は、その納付すべき当該年度の固定資産税に係る固定資産について固定資産課税台帳に登録された価格 … について不服がある場合においては、第四百十一条第二項の規定による公示の日から納税通知書の交付を受けた日後三月を経過する日まで … 文書をもつて、固定資産評価審査委員会に審査の申出をすることができる。" (e-Gov 法令検索 laws.e-gov.go.jp · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
27.地方税法第四百三十四条 "固定資産税の納税者は、固定資産評価審査委員会の決定に不服があるときは、その取消しの訴えを提起することができる。
２第四百三十二条第一項の規定により固定資産評価審査委員会に審査を申し出ることができる事項について不服がある固定資産税の納税者は、同項及び前項の規定によることによつてのみ争うことができる。" (e-Gov 法令検索 laws.e-gov.go.jp · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
28.最高裁判所第一小法廷令和4年9月8日判決令和3(行ヒ)283 固定資産評価審査決定取消等請求事件 (集民第269号1頁) 判示事項 "固定資産課税台帳に登録された土地の価格についての審査の申出を棄却する旨の審査の決定をした固定資産評価審査委員会の委員に職務上の注意義務違反が認められないとした原審の判断に違法があるとされた事例" 参照法条国家賠償法1条1項 (裁判所裁判例検索 courts.go.jp/hanrei/91392/detail2/ · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
29.Woolway (Valuation Officer) v Mazars LLP [2015] UKSC 53 (judgment given 29 July 2015) Lord Sumption: "The core concepts underlying the assessment of rates are that they are a tax on property and not on persons or businesses, and that the “hereditament” is the unit of assessment." และคำสั่งท้ายคำพิพากษา "the premises demised to Mazars on the second and sixth storeys of Tower Bridge House are to be entered in the rating lists as separate hereditaments." ลำดับคดี: Valuation Tribunal for England → Upper Tribunal (Lands Chamber) → Court of Appeal [2013] EWCA Civ 368 → Supreme Court (The National Archives, Find Case Law caselaw.nationalarchives.gov.uk/uksc/2015/53 · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
30.Abgabenordnung (AO) § 355 Absatz 1 Satz 1 "Der Einspruch nach § 347 Absatz 1 Satz 1 ist innerhalb eines Monats nach Bekanntgabe des Verwaltungsakts einzulegen." และ § 351 Absatz 2 "Entscheidungen in einem Grundlagenbescheid (§ 171 Absatz 10) können nur durch Anfechtung dieses Bescheids, nicht auch durch Anfechtung des Folgebescheids, angegriffen werden." (gesetze-im-internet.de · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
31.BVerfG, Urteil des Ersten Senats vom 10. April 2018, 1 BvL 11/14 u.a. Leitsatz 2 "Das Aussetzen der im Recht der Einheitsbewertung ursprünglich vorgesehenen periodischen Hauptfeststellung seit dem Jahr 1964 führt bei der Grundsteuer zwangsläufig in zunehmendem Umfang zu Ungleichbehandlungen durch Wertverzerrungen …" และคำวินิจฉัยว่ากฎเกณฑ์ประเมินค่า "unvereinbar mit Artikel 3 Absatz 1 Grundgesetz" ให้ฝ่ายนิติบัญญัติตรากฎหมายใหม่ไม่เกินวันที่ 31 ธันวาคม 2019 และใช้กฎเกณฑ์เดิมได้ไม่เกินวันที่ 31 ธันวาคม 2024 (bundesverfassungsgericht.de · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
32.Steven Shavell, "The Appeals Process as a Means of Error Correction", The Journal of Legal Studies 24(2): 379–426 (1995) DOI 10.1086/467963 · บทคัดย่อของผู้เขียนอธิบายว่ากระบวนการอุทธรณ์ "allows society to harness information that litigants have about erroneous decisions and thereby to reduce the incidence of mistake at low cost" (หน้าสำนักพิมพ์ University of Chicago Press journals.uchicago.edu และ Crossref · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩
33.John Norregaard, "Taxing Immovable Property: Revenue Potential and Implementation Challenges", IMF Working Paper WP/13/129 (May 2013) บทคัดย่อ "The tax on immovable property has been characterized as probably the most unpopular among tax instruments, in part because it is salient and hard to avoid." และหน้า 22 "assessed values often lag market values, in some cases by design or legal mandate and, in others, due to “poor” administration" (International Monetary Fund imf.org · ตรวจ 5 ตุลาคม 2569) ↩

อุทธรณ์ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง: การคัดค้านตามมาตรา ๗๓ คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ และการฟ้องศาลภาษีอากร